Η Λεώνα Λαΐου έχει αφιερώσει τα τελευταία χρόνια της ζωής της στη συστημική προσέγγιση και στις συστημικές αναπαραστάσεις, συνοδεύοντας ανθρώπους σε μια βαθύτερη κατανόηση των προσωπικών και οικογενειακών τους δυναμικών. Η δική της διαδρομή προς αυτό το μονοπάτι ξεκίνησε μέσα από μια προσωπική αναζήτηση αυτογνωσίας, που γεννήθηκε από εμπειρίες πόνου αλλά και από μια βαθιά επιθυμία να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα ανθρώπινα συστήματα.
Σε αυτή τη συνέντευξη μιλά στον Μωυσή Σεργιάννη για την Εναλλακτική Δράση, μοιράζοντας στιγμές από τη δική της πορεία, τις πρώτες της επαφές με τη συστημική αναπαράσταση και τον τρόπο με τον οποίο αυτή η προσέγγιση μπορεί να φωτίσει τις αόρατες συνδέσεις που επηρεάζουν τη ζωή μας.
Advertisment
Με αφετηρία μια προσωπική ιστορία που ξεκινά από τις χρόνιες ημικρανίες της νεαρής της ηλικίας και φτάνει μέχρι την εκπαίδευσή της στη συστημική αναπαράσταση, η Λεώνα μιλά για το βίωμα των εργαστηρίων, για τη δύναμη των ανθρώπινων συστημάτων και για τον τρόπο με τον οποίο ο πόνος μπορεί να μετατραπεί σε βαθύτερη κατανόηση και εξέλιξη.
Λεώνα, συναντηθήκαμε πριν από κάποια χρόνια για πρώτη φορά όταν γιόρταζες τα γενέθλιά σου στον Πολυχώρο Χείρωνα. Θυμάμαι ότι ήταν μια πολύ μεγάλη γιορτή. Θέλεις να μας θυμίσεις τι ακριβώς συνέβαινε εκείνη τη βραδιά;
Ναι, ήταν μια πολύ ιδιαίτερη στιγμή για μένα. Εκείνη τη βραδιά γινόταν η παρουσίαση του πρώτου μου βιβλίου και ταυτόχρονα έκλεινα τα πρώτα πενήντα χρόνια της ζωής μου. Όμως αυτό που γιόρταζα δεν ήταν μόνο αυτά τα δύο γεγονότα. Εκείνη την περίοδο βρισκόμουν μπροστά σε μεγάλες αλλαγές στη ζωή μου και ένιωθα ότι έκλεινε ένας σημαντικός κύκλος. Με έναν τρόπο, εκείνη η γιορτή ήταν και ένα πέρασμα: αποχαιρετούσα ό,τι ολοκληρωνόταν και καλωσόριζα ό,τι ερχόταν. Για αυτό ήθελα να το μοιραστώ με ανθρώπους που αγαπώ — σαν μια στιγμή χαράς, ευγνωμοσύνης και νέας αρχής.
Μου άρεσε πολύ που είπες «τα πρώτα μου πενήντα χρόνια». Είναι μια ενδιαφέρουσα έκφραση. Τι σημαίνει για σένα αυτή η φράση;
Θα σου πω δύο πράγματα. Πρώτον, πολλές φορές ζούμε με την ψευδαίσθηση ότι έχουμε άπειρο χρόνο μπροστά μας. Η αλήθεια όμως είναι ότι κανείς δεν ξέρει πραγματικά πόσο θα ζήσει. Αυτή η επίγνωση με βοηθά να εκτιμώ βαθύτερα τη ζωή.
Advertisment
Το δεύτερο έχει να κάνει με την Ικαριώτικη καταγωγή μου. Οι άνθρωποι στην Ικαρία έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με τον χρόνο και τη ζωή, και κάπως μέσα μου υπάρχει η αίσθηση ότι ίσως φτάσω τα εκατό.
Οπότε σκέφτηκα: ας γιορτάσουμε το πρώτο μισό. Και αν η ζωή μου χαρίσει και το δεύτερο, τότε θα το γιορτάσουμε κι αυτό, με όλα τα δώρα και τις εμπειρίες που θα έχει φέρει η ζωή μέχρι τότε.
Ήθελα να σε ρωτήσω κάτι βασικό για να μπούμε στο θέμα της συζήτησής μας. Αυτή η συνέντευξη γίνεται με αφορμή τη συστημική προσέγγιση και τις συστημικές αναπαραστάσεις. Πώς έφτασες εσύ σε αυτό το μονοπάτι;
Η διαδρομή αυτή ξεκίνησε αρκετά νωρίς στη ζωή μου. Ήμουν περίπου είκοσι πέντε χρονών όταν πήγα σε έναν ψυχίατρο-νευρολόγο για να δω τι συνέβαινε με τις χρόνιες ημικρανίες που είχα. Αφού αποκλείσαμε οποιοδήποτε οργανικό αίτιο για τους πονοκεφάλους, εκείνος ο άνθρωπος μού πρότεινε να ξεκινήσω διαλογισμό. Μέχρι τότε δεν ήξερα καν τι σημαίνει αυτή η λέξη.
Μέσα από εκείνον γνώρισα την αυτογενή εξάσκηση, μια πρακτική που βοηθά το σώμα και τον νου να επανέρχονται σε ισορροπία. Από εκεί ξεκίνησε ουσιαστικά το δικό μου ταξίδι αυτογνωσίας.
Στην πορεία πέρασα από πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις. Έκανα ψυχανάλυση, δούλεψα για χρόνια με ψυχολόγους και ψυχοθεραπευτές, γνώρισα διάφορες θεραπευτικές μεθόδους. Όλα αυτά άρχισαν σιγά σιγά να συνδέονται μέσα μου.
Κάποια στιγμή ήρθα σε επαφή με τη συστημική αναπαράσταση και με ενθουσίασε από την πρώτη στιγμή. Γιατί πράγματα που σε άλλες θεραπευτικές διαδικασίες μπορεί να χρειάζονται πολύ χρόνο για να γίνουν ορατά, εκεί ήταν σαν να ξεδιπλώνονται μπροστά στα μάτια μου με έναν άμεσο και πολύ ξεκάθαρο τρόπο.
Έτσι άρχισα να συμμετέχω σε εργαστήρια μεγάλων συντονιστών, τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα. Και όταν η αγαπημένη μου Έφη Κονταξή ξεκίνησε την πρώτη της εκπαίδευση στον συντονισμό συστημικών αναπαραστάσεων, γράφτηκα χωρίς δεύτερη σκέψη. Την εμπιστεύομαι βαθιά και ένιωθα ότι είχε έρθει η στιγμή να δω αυτή τη δουλειά και από την πλευρά του συντονιστή.
Μέσα από την εκπαίδευση έγινε μια πολύ βαθιά εσωτερική διερεύνηση. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία δημιουργήθηκε ακόμη περισσότερη εσωτερική καθαρότητα και κατανόηση για τον τρόπο που λειτουργούν τα ανθρώπινα συστήματα.
Από τότε οργανώνω εργαστήρια και συνοδεύω ανθρώπους μέσα από τις συστημικές αναπαραστάσεις, ώστε να μπορούν να δουν πιο καθαρά τις εμπλοκές τους και τα εμπόδια που συναντούν στη ζωή που θέλουν να δημιουργήσουν.
Θα ήθελα να σε ρωτήσω κάτι που προσωπικά με δυσκολεύει πάντα να εξηγήσω. Έχω διαβάσει πολλές φορές τι είναι η συστημική αναπαράσταση, όμως επειδή δεν ασχολούμαι επαγγελματικά με αυτόν τον χώρο, κάθε φορά που κάποιος με ρωτάει δυσκολεύομαι να το περιγράψω με απλά λόγια. Μπορώ να πω τι συμβαίνει σε ένα εργαστήριο γιατί έχω παραστεί μερικές φορές, όμως δεν μπορώ να δώσω έναν απλό ορισμό. Αν λοιπόν έπρεπε να το εξηγήσεις σε ένα τετράχρονο παιδί, τι θα έλεγες ότι είναι η συστημική αναπαράσταση;
Θα προσπαθήσω να το πω όσο πιο απλά γίνεται. Η συστημική αναπαράσταση βασίζεται σε μια πολύ βασική ιδέα: ότι όλοι μας ανήκουμε κάπου. Ακόμη και ένα μικρό παιδί που ίσως δεν γνωρίζει την οικογένειά του εξακολουθεί να ανήκει σε ένα οικογενειακό σύστημα.
Κάθε άνθρωπος είναι μέρος ενός συστήματος. Και μέσα σε αυτό το σύστημα υπάρχουν σχέσεις, αλληλεπιδράσεις και επιρροές ανάμεσα στα μέλη του. Αυτές οι επιρροές δεν περιορίζονται μόνο στους ανθρώπους που ζουν σήμερα. Συχνά περιλαμβάνουν και ανθρώπους που έζησαν πριν από εμάς.
Με έναν τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα μέλη μιας οικογένειας λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Ό,τι συμβαίνει στο ένα επηρεάζει και τα υπόλοιπα. Η συστημική αναπαράσταση είναι ένας τρόπος να δούμε αυτές τις αόρατες συνδέσεις και να καταλάβουμε πώς επηρεάζουν τη ζωή μας.
Θα ήθελα να σε ρωτήσω σε αυτό το σημείο τι είναι αυτό που κάνει τις συστημικές αναπαραστάσεις να αγγίζουν τόσο βαθιά τους ανθρώπους. Τι βλέπεις να συμβαίνει όταν κάποιος μπαίνει για πρώτη φορά σε έναν τέτοιο κύκλο;
Με μία λέξη: το βίωμα. Δεν πρόκειται απλώς για μια πληροφορία που ακούς. Σε ένα εργαστήριο συστημικής αναπαράστασης ο άνθρωπος βιώνει κάτι άμεσα.
Μέσα στη διαδικασία μπορεί να βρεθεί για λίγο μέσα στην πραγματικότητα ενός άλλου ανθρώπου χωρίς να γνωρίζει τίποτα για την ιστορία του. Και όμως αρχίζει να συνδέεται με αυτό που ονομάζουμε το πεδίο της αναπαράστασης.
Από εκεί αναδύονται πληροφορίες — συναισθήματα, σκέψεις ή δυναμικές — που βοηθούν να φωτιστεί κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν αόρατο.
Moses: Αυτό τι σημαίνει πρακτικά; Γιατί πολλές φορές όταν το βλέπεις για πρώτη φορά δυσκολεύεσαι να το καταλάβεις. Αυτό που μου έχει κάνει πάντα εντύπωση στα εργαστήρια είναι το εξής: πώς γίνεται κάποιος που δεν έχει καμία σχέση με το δικό μου θέμα, που δεν γνωρίζει ούτε εμένα ούτε τον άνθρωπο που εκπροσωπεί, να παίξει τον ρόλο του πατέρα μου ή ενός συγγενή μου και να αρχίσει να συμπεριφέρεται ή να λέει πράγματα που ήταν πραγματικά χαρακτηριστικά εκείνου του ανθρώπου;
Leona: Να πούμε πρώτα ότι σε μια αναπαράσταση δεν εκπροσωπούμε μόνο άλλους ανθρώπους. Μπορεί να εκπροσωπούμε ένα συναίσθημα, μια κατάσταση ή ακόμη και ένα γεγονός. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει πάντα ένας συγκεκριμένος άνθρωπος.
Μέσα από αυτό που εκπροσωπείται αρχίζει να εμφανίζεται η πληροφορία που χρειάζεται εκείνη τη στιγμή να γίνει ορατή. Είναι σαν να βλέπεις ένα κομμάτι της ταινίας της ζωής σου. Δεν βλέπεις όλη την ιστορία, αλλά εκείνο το σημείο που είναι έτοιμο να φωτιστεί στο παρόν.
Οι εκπρόσωποι εκείνη τη στιγμή δεν λειτουργούν κυρίως με τον νου. Είναι ανοιχτοί σε αυτό που εμφανίζεται στο πεδίο και επιτρέπουν στην πληροφορία να αναδυθεί.
Ακούω αρκετές φορές τον συντονιστή να χρησιμοποιεί τη λέξη «πεδίο». Τι σημαίνει ακριβώς αυτό μέσα σε ένα εργαστήριο;
Το πεδίο είναι ουσιαστικά ο χώρος μέσα στον οποίο λαμβάνει χώρα η αναπαράσταση. Όταν έχουμε μια ομαδική αναπαράσταση, οι άνθρωποι συνήθως κάθονται σε έναν κύκλο και ο χώρος που δημιουργείται ανάμεσα σε αυτόν τον κύκλο των ανθρώπων γίνεται το πεδίο της αναπαράστασης.
Εκεί μέσα τοποθετούνται οι εκπρόσωποι και αρχίζει να εξελίσσεται η διαδικασία. Είναι ο χώρος μέσα στον οποίο αρχίζουν να εμφανίζονται οι σχέσεις και οι δυναμικές του συστήματος που διερευνούμε — πράγματα που μέχρι εκείνη τη στιγμή μπορεί να ήταν αόρατα.
Με έναν τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πεδίο είναι ο χώρος μέσα στον οποίο το σύστημα γίνεται ορατό.
Θέλω να πάμε σε κάτι που είπες πριν γιατί μου ήρθε στο μυαλό μια εμπειρία από ένα εργαστήριο που είχα παρακολουθήσει πριν από αρκετά χρόνια. Θυμάμαι ότι αφορούσε έναν επιχειρηματία που βρισκόταν σε ένα σημαντικό αδιέξοδο σχετικά με την επιχείρησή του. Εκείνο που μου είχε κάνει εντύπωση ήταν ότι στην αναπαράσταση υπήρχαν εκπρόσωποι που ενσάρκωναν διαφορετικές πιθανές κατευθύνσεις. Ένας εκπροσωπούσε τον έναν δρόμο, ένας άλλος έναν διαφορετικό δρόμο, υπήρχε κάποιος που εκπροσωπούσε τον ίδιο τον άνθρωπο και κάποιος που εκπροσωπούσε την ίδια την επιχείρηση. Και θυμάμαι πόσο εντυπωσιακό ήταν να βλέπεις να ξεδιπλώνεται μπροστά σου μια απάντηση σε κάτι τόσο αφηρημένο.
Είναι μια πολύ συνηθισμένη προσέγγιση στις αναπαραστάσεις όταν δουλεύουμε με ένα δίλημμα. Ο συντονιστής μπορεί να τοποθετήσει εκπροσώπους για τις διαφορετικές πιθανές εκβάσεις ώστε να φανεί ποια είναι η σχέση του ανθρώπου με καθεμία από αυτές.
Συχνά όμως λέμε ότι δεν έχουμε μόνο δίλημμα αλλά τετράλημμα. Δηλαδή, όταν κάποιος βρίσκεται ανάμεσα σε δύο επιλογές, υπάρχουν συνήθως τέσσερις πραγματικές δυνατότητες: να επιλέξει το Α, να επιλέξει το Β, να κινηθεί προς τα δύο μαζί ή να μην επιλέξει κανένα από τα δύο ( δηλαδή να υπάρχει και αυτό που δεν ξέρει ή δεν φαντάζεται ως πιθανή επιλογή ) .
Πολλές φορές ο νους μας παγιδεύεται ανάμεσα σε δύο μόνο επιλογές. Η αναπαράσταση ανοίγει έναν ευρύτερο χώρο, όπου μπορεί να εμφανιστεί και μια τρίτη ή τέταρτη δυνατότητα που πριν δεν ήταν ορατή.
Θέλω να σταθώ σε κάτι που είπες πριν και να το συνδέσω με τον κόσμο των επιχειρήσεων. Θυμάμαι ότι σε εκείνη την αναπαράσταση που σου ανέφερα ο άνθρωπος έφερνε ένα επιχειρηματικό αδιέξοδο. Πόσο συχνά δουλεύονται τέτοια θέματα μέσα στη συστημική;
Συμβαίνει αρκετά συχνά και δουλεύει πολύ όμορφα και στον χώρο των εταιρειών. Για αυτό τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται και πιο εξειδικευμένες μορφές συστημικών αναπαραστάσεων για το corporate περιβάλλον.
Σε αυτές τις περιπτώσεις εξετάζουμε τη σχέση του ανθρώπου με την επιχείρηση, με τις αποφάσεις που καλείται να πάρει και με τις δυναμικές που υπάρχουν μέσα στο σύστημα της εταιρείας και βέβαια με το σύστημα του που είναι το ανθρώπινο δυναμικό της επιχείρησης , πιθανόν οι πελάτες , ακόμα και οι προμηθευτές του .
Πολύ συχνά εμφανίζονται στοιχεία που δεν είναι άμεσα ορατά μέσα από την καθαρά λογική ανάλυση.
Η σχέση με τη μητέρα καθορίζει τη σχέση με το επιχειρείν; Θα ήθελα να το αναλύσεις λίγο περισσότερο γιατί είναι πολύ ενδιαφέρον αυτό.
Ο πρώτος άνθρωπος μέσω του οποίου ερχόμαστε σε επαφή με τη ζωή είναι η μητέρα μας. Μέσα από αυτή τη σχέση αρχίζουμε να βιώνουμε τι σημαίνει σύνδεση, εμπιστοσύνη και επαφή με τον κόσμο.
Ακόμη και όταν η μητέρα απουσιάζει ή υπάρχει εγκατάλειψη, και αυτό παραμένει μια μορφή σχέσης που αφήνει βαθύ αποτύπωμα στο παιδί.
Στη συστημική αναπαράσταση λέμε συχνά ότι η σχέση με τη μητέρα επηρεάζει τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τη ζωή γενικότερα. Και επειδή η εργασία, η δημιουργία και το επιχειρείν είναι τρόποι με τους οποίους εκφραζόμαστε μέσα στη ζωή, αυτή η δυναμική μπορεί να επηρεάζει και τον τρόπο που κινούμαστε στον επαγγελματικό μας κόσμο.
Αν το δούμε έτσι, θα μπορούσε κανείς να πει ότι για έναν επιχειρηματία η επιχείρησή του μοιάζει με ένα παιδί. Είναι κάτι που γεννά, το φροντίζει και το μεγαλώνει.
Ναι, σε μεγάλο βαθμό συμβαίνει κάτι τέτοιο. Ο άνθρωπος που δημιουργεί μια επιχείρηση μεταφέρει μέσα σε αυτήν πολλές από τις βαθύτερες πεποιθήσεις του.
Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο παίζουν οι πεποιθήσεις που έχει διαμορφώσει για τον εαυτό του, για την αξία του και για τη σχέση του με την υλική αφθονία.
Για αυτό πολλές φορές βλέπουμε ότι η επιχείρηση λειτουργεί σαν προέκταση του εσωτερικού του συστήματος. Όταν αλλάζει κάτι μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο, συχνά αρχίζουν να αλλάζουν και οι δυναμικές μέσα στην επιχείρηση.
Θέλω να σε ρωτήσω κάτι πιο προσωπικό. Θυμάμαι μια συζήτηση που είχαμε κάνει πριν από αρκετά χρόνια στα Λουτρά της Ωραίας Ελένης. Εκεί μου είχες πει ότι σε ενδιαφέρει ιδιαίτερα να δουλεύεις με ανθρώπους που έχουν βιώσει απώλεια και πόνο. Γιατί σε αγγίζει τόσο πολύ αυτό το κομμάτι;
Από παιδί βίωσα έντονο σωματικό πόνο για πολλά χρόνια λόγω προβλημάτων υγείας που ξεκίνησαν περίπου στην ηλικία των έντεκα. Ταυτόχρονα υπήρχε και μεγάλος συναισθηματικός πόνος μέσα στην οικογένειά μου.
Για πολλά χρόνια έμεινα στον ρόλο του θύματος με τη σκέψη «γιατί συμβαίνουν όλα αυτά σε μένα». Μέσα όμως από το ταξίδι της αυτογνωσίας άρχισα να βλέπω ότι υπάρχει και ένας άλλος τρόπος να σταθεί κανείς απέναντι στη ζωή.
Κάποια στιγμή κατάλαβα ότι ο πόνος δεν ήταν μια τιμωρία. Ήταν μια εμπειρία που μπορούσε να μετασχηματιστεί σε κατανόηση και να συμβάλλει στην προσωπική μου εξέλιξη .
Ο πόνος δεν με φοβίζει πια όσο παλιά . Για πολλά χρόνια προσπαθούσα να τον αποφύγω και όσο τον απέφευγα τόσο περισσότερο πονούσα.
Αυτό που θέλω σήμερα είναι να μπορώ να στέκομαι δίπλα σε ανθρώπους που περνούν δύσκολες στιγμές και να τους συνοδεύω μέχρι να ανακαλύψουν τα δικά τους δώρα μέσα από τις δύσκολες εμπειρίες τους, ακόμα και αυτές που φαίνονται σαν ανυπέρβλητα εμπόδια .
Έχουμε μιλήσει αρκετές φορές για τον τρόπο που δουλεύεις και ξέρω ότι κάνεις συνεδρίες σε πολλές χώρες. Έχεις παρατηρήσει κάποιες βασικές διαφορές ανάμεσα στις χώρες;
Υπάρχουν θέματα που είναι κοινά για όλους τους ανθρώπους σε ολόκληρο τον πλανήτη. Ο πόνος της απώλειας, η ανάγκη να ανήκουμε κάπου, η επιθυμία να δημιουργήσουμε μια ζωή με νόημα.
Ταυτόχρονα κάθε χώρα έχει και τις δικές της συλλογικές εμπειρίες. Η ιστορία, ο πολιτισμός και τα τραύματα ενός λαού επηρεάζουν βαθιά τα θέματα που φέρνουν οι άνθρωποι στις αναπαραστάσεις.
Με έναν τρόπο θα μπορούσαμε να πούμε ότι και μια χώρα λειτουργεί σαν ένα σύστημα μέσα στο οποίο ανήκουμε.
Θέλω να σε ρωτήσω και για κάτι ακόμη που είδα σε έναν από τους τίτλους των εργαστηρίων σου. Αν θυμάμαι καλά μιλούσες για τον «εσωτερικό σύμμαχο». Τι συμβαίνει όταν κάποιος έρχεται σε ένα εργαστήριο για να βρει τον εσωτερικό του σύμμαχο;
Κάποια στιγμή στη ζωή μας αρχίζουμε να παρατηρούμε ότι μέσα μας υπάρχει μια φωνή που μιλά συνεχώς. Πολύ συχνά αυτή είναι η φωνή του εγωικού νου. Είναι μια φωνή που κρίνει, που απορρίπτει, που μας θυμίζει τι δεν κάναμε καλά, που μας γεμίζει φόβο ή αμφιβολία.
Στην αρχή της ύπαρξής της αυτή η φωνή είχε έναν προστατευτικό ρόλο. Μεγαλώνοντας όμως, και μέσα από τις πεποιθήσεις που εγγράφονται στον εγκέφαλό μας από πολύ νωρίς στη ζωή, πολλές φορές μετατρέπεται σε έναν εσωτερικό κριτή.
Ο εσωτερικός κριτής μπορεί να δημιουργήσει μια πραγματική φυλακή μέσα μας. Μια φυλακή που δεν μας επιτρέπει να ζήσουμε τη ζωή που ονειρευόμαστε, ακόμη κι αν λέμε ότι τη θέλουμε.
Ο εσωτερικός σύμμαχος είναι η άλλη φωνή που υπάρχει μέσα μας. Είναι η φωνή που μας βοηθά να σταθούμε δίπλα στον εαυτό μας με κατανόηση και στήριξη.
Μέσα από πρακτική και συνειδητή επιλογή μπορεί κανείς να αρχίσει να μειώνει την ένταση της φωνής του εσωτερικού κριτή και να ενδυναμώνει τη φωνή του εσωτερικού συμμάχου.
Αντί να λέει κανείς συνεχώς στον εαυτό του πόσο ανεπαρκής είναι, αρχίζει να ακούει μια διαφορετική φωνή που λέει: «Έκανες ένα λάθος. Τι μπορείς να μάθεις από αυτό; Ποιο είναι το επόμενο βήμα; Πώς μπορείς να ξανασηκωθείς;»
Ο εσωτερικός σύμμαχος είναι εκείνος που μας θυμίζει ότι αξίζουμε αγάπη, εξέλιξη και ζωή. Και πολλές φορές αυτό είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσει ένας άνθρωπος να κινηθεί διαφορετικά μέσα στον κόσμο.
Αυτό όμως δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται. Αν σκεφτώ τον δικό μου εσωτερικό κριτή, όταν αρχίζει να με επικρίνει δεν είναι εύκολο να του απαντήσω απλώς με μια θετική φράση. Φαντάζομαι ότι αν προσπαθήσει κάποιος να πει «αξίζω να αγαπιέμαι» την ώρα που η άλλη φωνή λέει το αντίθετο, μπορεί να δημιουργηθεί μια σύγκρουση μέσα του. Είναι αυτό που προτείνεις;
Όχι ακριβώς. Δεν πρόκειται για μια μάχη δηλώσεων. Η ουσία είναι να αρχίσει κανείς να μετατοπίζεται από μια φωνή που τον γκρεμίζει προς μια φωνή που τον υποστηρίζει.
Στην αρχή είναι φυσικό να μην το πιστεύεις απόλυτα. Μέσα μας υπάρχουν πολλά διαφορετικά κομμάτια και κάποια από αυτά δεν έχουν καλλιεργηθεί ή ενδυναμωθεί.
Ο εσωτερικός σύμμαχος είναι ένα τέτοιο κομμάτι που χρειάζεται να αρχίσει να δυναμώνει.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο άνθρωπος μαθαίνει σιγά σιγά να φροντίζει τον εαυτό του και να του μιλά με έναν πιο υποστηρικτικό τρόπο.
Στην πραγματικότητα αυτό που καλλιεργείται είναι ο συνειδητός ενήλικας εαυτός. Ο άνθρωπος παύει να λειτουργεί μόνο μέσα από το πληγωμένο παιδί που φοβήθηκε ή που δεν έλαβε αυτό που χρειαζόταν σε κάποια στιγμή της ζωής του.
Αρχίζει να μπορεί ο ίδιος να προσφέρει στον εαυτό του αυτά που χρειάζεται.
Και βέβαια ο εσωτερικός κριτής δεν εξαφανίζεται. Θα υπάρχει πάντα. Η διαφορά είναι ότι ο άνθρωπος μαθαίνει να μην πιστεύει αυτόματα ό,τι του λέει.
Έχοντας λοιπόν επίγνωση του πώς λειτουργούν τα συστήματα, θέλω να σε ρωτήσω κάτι πρακτικό. Υπάρχουν κάποια απλά πράγματα που μπορεί να υιοθετήσει ένας άνθρωπος όταν κατανοήσει ότι η οικογένεια είναι ένα σύστημα;
Το πρώτο πράγμα που μου έρχεται στο μυαλό είναι να δώσει κανείς λίγο χρόνο στον εαυτό του για να δει τους γονείς του με μια διαφορετική ματιά.
Να μπορέσει να αναγνωρίσει ότι και εκείνοι κάποτε ήταν παιδιά.
Ως παιδιά τραυματίστηκαν και εκείνοι μέσα στις δικές τους οικογένειες. Κουβαλούν εμπειρίες και πληγές που συχνά μεταφέρονται μαζί τους σε όλη τη ζωή τους.
Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν κρατώντας μέσα τους θυμό ή κατηγορία προς τους γονείς τους για όσα βίωσαν. Είναι μια φυσική ανθρώπινη αντίδραση.
Όμως όταν αρχίσει κανείς να βλέπει την οικογένεια ως ένα σύστημα που μεταφέρει εμπειρίες από γενιά σε γενιά, ανοίγει ένας διαφορετικός χώρος κατανόησης.
Και πολλές φορές μέσα από αυτή την κατανόηση έρχεται και μια μορφή εσωτερικής γαλήνης.
Ίσως ένα δεύτερο βήμα είναι να σταθεί κανείς απέναντι στις δικές του συμπεριφορές και να αναρωτηθεί: αυτό που κάνω είναι πραγματικά δικό μου ή είναι ένα πρόγραμμα που έχω μάθει;
Αυτή είναι πράγματι μια πολύ σημαντική ερώτηση.
Μέσα στις συστημικές αναπαραστάσεις συχνά αρχίζει να γίνεται ορατό ότι κάποια από αυτά που κουβαλάμε δεν είναι αποκλειστικά δικά μας.
Μπορεί να ανήκουν σε κάποιον άλλον μέσα στο οικογενειακό σύστημα.
Όταν αρχίζουμε να βλέπουμε αυτές τις δυναμικές πιο καθαρά, δημιουργείται χώρος για περισσότερη επίγνωση και ελευθερία.
Αυτό είναι εξαιρετικό. Μπορεί να δυσκολεύομαι να καταλάβω πώς ακριβώς λύνεται κάτι για τους προγόνους μου, όμως μπορώ σίγουρα να αντιληφθώ πόσο σημαντικό είναι να λύνεται για τους απογόνους μου.
Leona: Στη συστημική αναπαράσταση πέφτει φως σε αυτό που υπάρχει μέσα στο σύστημα και αρχίζει να αναγνωρίζεται.
Το πρώτο βήμα είναι η αναγνώριση.
Το δεύτερο είναι η αποδοχή.
Και το τρίτο είναι να φροντιστεί αυτό που χρειάζεται φροντίδα.
Η αναπαράσταση δεν είναι ένα μαγικό εργαλείο που λύνει αυτόματα όλα τα θέματα της ζωής.
Αυτό που κάνει είναι να φωτίζει αυτό που είναι έτοιμο να γίνει ορατό εκείνη τη στιγμή.
Και επειδή τα συστήματα είναι συνδεδεμένα, κάθε κίνηση προς περισσότερη επίγνωση επηρεάζει όχι μόνο τον άνθρωπο που δουλεύει το θέμα του αλλά ολόκληρο το σύστημα στο οποίο ανήκει.
