Μια από τις πιο συχνές σκέψεις που συναντάμε σε άτομα που έρχονται για θεραπεία αλλά και που κάνουμε εμείς οι ίδιοι για τον εαυτό μας, είναι η σκέψη: «Δεν αξίζω».
Από που προέρχεται μια τέτοια σκέψη; Πώς διαμορφώνεται και πώς μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον και να βοηθηθούμε εμείς οι ίδιοι;
Advertisment
Για άλλη μια φορά όλα ξεκινάνε στην παιδική μας ηλικία. Πρωταρχική ανάγκη κάθε παιδιού είναι η επιβίωση. Και για να επιβιώσει πρέπει να δημιουργήσει δεσμό με τους γονείς του όποιοι και αν είναι αυτοί.
Όταν τα πράγματα πηγαίνουν καλά
Σε μια ιδανική περίπτωση, σε μια οικογένεια όπου κυριαρχεί η ασφαλής σύνδεση, οι γονείς συντονίζονται με τις ανάγκες του παιδιού.
Το παιδί κλαίει και δυσφορεί και ο γονέας το προσέχει και καταλαβαίνει αν πεινάει, αν χρειάζεται να το αλλάξει ή αν κάτι άλλο συμβαίνει.
Advertisment
Όταν το παιδί μεγαλώσει λίγο, ο γονέας δίνει σημασία στις συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού και καταλαβαίνει πότε είναι στεναχωρημένο, θυμωμένο και είναι εκεί για να ρυθμίσει τα έντονα συναισθήματα τα οποία συχνά κατακλύζουν το παιδί και εκείνο δεν μπορεί μόνο του να διαχειριστεί. Είναι ένας εξωτερικός ρυθμιστής του συναισθήματος έτσι ώστε το παιδί να μάθει σταδιακά να ρυθμίζει μόνο του το συναίσθημά του καθώς μεγαλώνει.
Το ακούει και του δείχνει ότι αυτό που νιώθει το παιδί είναι σημαντικό για εκείνον και έτσι το παιδί μαθαίνει να δίνει σημασία στα συναισθήματά του, επειδή ένας σημαντικός άλλος, πρώτος τους έδωσε σημασία. Σαν ενήλικας θα δίνει σημασία στον εσωτερικό του κόσμο, θα είναι σε επαφή με το τι θέλει και θα νιώθει πως έχει μια σημαντικότητα για τους άλλους.
Όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά
Δυστυχώς πολλές φορές όμως τα πράγματα δεν πηγαίνουν τόσο καλά. Ο γονέας για λόγους δικούς του (προβλήματα εργασιακά η σχεσιακά, επιλόχειος κατάθλιψη, παιδικό τραύμα του γονέα) δεν μπορεί να συντονιστεί με τις ανάγκες του παιδιού.
Το παιδί κλαίει και ο γονέας θέλει απλά να κάνει ησυχία. Το παιδί πέφτει και χτυπάει και ο γονέας λέει «έλα, δεν είναι τίποτα μην κάνεις έτσι». Το παιδί το χτυπάνε στο σχολείο και ο γονέας λέει: «Κάτι θα τους έκανες εσύ και σε χτύπησαν». Ο γονέας συγκρίνει το παιδί με το αδερφάκι του (το οποίο τραυματίζει και τα δυο αδέρφια) ή είναι οξύθυμος ή είναι υποτιμητικός ή έχει κατάθλιψη ή λείπει συνέχεια από το σπίτι για δουλειά.
Το παιδί όμως ΠΡΕΠΕΙ πάντα να επιβιώσει. Δηλαδή, ΠΡΕΠΕΙ να συνδεθεί και με αυτόν τον γονέα.
Πώς το πετυχαίνει αυτό;
Δεν μπορεί να σκεφτεί: «η μητέρα μου έχει κατάθλιψη γι’ αυτό μου φέρεται έτσι».
Δεν μπορεί να σκεφτεί: «ο πατέρας μου έχει θέματα στη δουλειά για αυτό μου φωνάζει».
Δεν μπορεί να σκεφτεί: «Δεν αγάπησαν τον πατέρα μου μικρό και τώρα είναι απόμακρος».
Δεν μπορεί να σκεφτεί: «Η μητέρα μου μεγάλωσε σε αυστηρό σπίτι όπου τη συνέκριναν με τους άλλους, για αυτό τώρα με συγκρίνει και αυτή».
Το τραύμα
Το παιδί βιώνει επίθεση και απειλή την ώρα που δέχεται είτε τη συναισθηματική απειλή είτε την συναισθηματική παραμέληση (η συναισθηματική παραμέληση έχει πλέον αναγνωριστεί ως εξίσου σοβαρό τραυματικό γεγονός) και αντιδράει όπως θα αντιδρούσαμε όλοι όταν δεχόμαστε μια απειλή από κάποιον δυνατότερο από εμάς.
Τι κάνουμε όταν κάποιος πιο δυνατός μας κυνηγάει; Σκύβουμε ή προσπαθούμε να κρυφτούμε. Προσπαθούμε δηλαδή, να μικρύνουμε τον εαυτό μας .
Συνεπώς, είναι μια πολύ έξυπνη στρατηγική για ένα μικρό παιδί να μικραίνει τον εαυτό του για να μην προκαλεί τη συναισθηματική οργή (και γενικότερα την ένταση) ενός γονέα.
Και πώς το κάνει αυτό;
Μικραίνοντας τον συναισθηματικό του εαυτό.
Το παιδί ΠΡΕΠΕΙ να νιώθει ντροπή για τον εαυτό του.
ΠΡΕΠΕΙ να θεωρεί ότι δεν αξίζει.
ΠΡΕΠΕΙ να θεωρεί ότι είναι άχρηστο.
ΠΡΕΠΕΙ να θεωρεί ότι οι άλλοι είναι καλύτεροι από εκείνο.
Είναι μια πολύ έξυπνη στρατηγική επιβίωσης στις συνθήκες της οικογένειάς του και από τη δική του οπτική, καλά κάνει και τις χρησιμοποιεί.
Αναγκαστικά, στην ενήλικη ζωή του θα γίνει ο άνθρωπος που θα νιώθει ανασφαλής, που θα σκέφτεται «Δεν αξίζω», «Οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμένα», «Είμαι άχρηστος».
Θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί τις στρατηγικές που κάποτε το έσωσαν για να ζει τη ζωή του.
Έτσι λειτουργεί το τραύμα.
Η θεραπεία
Αυτή η συνειδητοποίηση είναι και η αρχή της θεραπείας για εμάς. Η συνειδητοποίηση πως βγάζει απόλυτο νόημα να σκεφτόμαστε πως δεν αξίζουμε και πως οι άλλοι είναι καλύτεροι από εμάς. Κάποτε μας έσωζε να σκεφτόμαστε έτσι.
Χρειάζεται να δείξουμε κατανόηση και συμπόνια στον εαυτό μας. Δε φταίμε εμείς που μας έτυχαν όσα μας έτυχαν, όπως εξηγώ στο βιβλίο μου «Το Αντίδοτο» και αυτά που μας έτυχαν, άφησαν τα σημάδια τους επάνω μας.
Χρειάζεται να δουλέψουμε με κάποιον και να κατανοήσουμε βαθιά μέσα μας ότι πλέον δεν κινδυνεύουμε. Να έρθουμε σε επαφή με τα πονεμένα και φοβισμένα κομμάτια μας και να τα καθησυχάσουμε.
Δεν είμαστε άχρηστοι. Δεν είναι οι άλλοι καλύτεροι από εμάς (ούτε εμείς καλύτεροι από εκείνους). Είμαστε πονεμένοι άνθρωποι που οι πληγές μας, μάς κάνουν να έχουμε μια πολύ συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό μας. Θέλουμε συμπόνια, όχι επίκριση.
Ας γίνουμε εμείς ο ενήλικας που θα ρυθμίσει το δικό μας το συναίσθημα. Ο ενήλικας που ποτέ δεν υπήρξε στη ζωή μας και όμως είχαμε τόσο πολύ ανάγκη.
- Πώς συνδέεται το τραύμα με την αίσθηση ντροπής και το «Δεν αξίζω» - 10 Φεβρουαρίου 2026
- Τι έχει πραγματικά αξία στη ζωή; - 9 Απριλίου 2024
- 24 τραγούδια για ένα… αντισυμβατικό 2024 - 9 Ιανουαρίου 2024
