Η τέχνη του να απομακρύνουμε το περιττό για να ανακαλύψουμε ξανά το αυθεντικό

Η απλότητα είναι εργαλείο επιλογής, που αντί να συσσωρεύει διαλέγει κι αντί να εντυπωσιάζει, εστιάζει. Γιατί το απλό ούτε κουράζει, ούτε αποσπά- απλά φωτίζει.

Editorial Team

Υπήρχε κάποτε ένας άνθρωπος που μάζευε πράγματα.
Στην αρχή, λίγα και χρήσιμα: εργαλεία, σκεύη, ρούχα για τις εποχές.

Όμως με τα χρόνια, άρχισε να κρατά και όσα του θύμιζαν κάτι:
μια παλιά απόδειξη, ένα σπασμένο ρολόι, μια καρτ ποστάλ από μια πόλη που δεν επισκέφθηκε ποτέ.

Advertisment

Έπειτα ήρθαν τα αντικείμενα που «ίσως χρειαζόταν» —
και μετά εκείνα που «δεν έπρεπε να πετάξει».
Και μετά εκείνα που του χάρισαν άλλοι, χωρίς να τα ζητήσει.

Στο τέλος, το σπίτι του γέμισε.
Στο πάτωμα, στις καρέκλες, πάνω από την πόρτα.
Υπήρχαν πράγματα στα συρτάρια, πράγματα σε σακούλες, πράγματα κάτω από άλλα πράγματα.

Μια μέρα, θέλησε να ανοίξει ένα παράθυρο.
Αλλά κάτι το εμπόδιζε.
Έπειτα θέλησε να καθίσει, αλλά η καρέκλα είχε αντικείμενα.
Έψαξε να κοιμηθεί — και το κρεβάτι είχε γεμίσει χαρτιά.

Advertisment

Κουρασμένος, στάθηκε όρθιος στη μέση του σπιτιού και ρώτησε:

— Πότε ακριβώς άρχισα να ζω για τα πράγματα, αντί να τα έχω για να ζω;

Τότε παρατήρησε κάτι παράξενο:
Τα περισσότερα αντικείμενα δεν του μιλούσαν πια.
Δεν θύμιζαν τίποτα. Δεν εξυπηρετούσαν τίποτα.
Ήταν απλώς βάρος.

Από εκείνη τη μέρα, κάθε πρωί πετούσε κάτι.
Και κάθε βράδυ, ανέπνεε λίγο πιο ελεύθερα.

Και όταν μετά από καιρό άδειασε το σπίτι του,
το φως μπήκε ήσυχα.
Φώτισε το πάτωμα, τους τοίχους, αυτόν τον ίδιο.

Και τότε κατάλαβε:
είχε αποκτήσει όχι μόνο χώρο γύρω του,
αλλά και χώρο μέσα του.

Η καθημερινότητα δίνει την εντύπωση πως η αξία μετριέται με βάση το πλήθος: περισσότερα αντικείμενα, περισσότερες εμπειρίες, περισσότερες υποχρεώσεις. Η πληρότητα παρουσιάζεται συχνά ως συνώνυμο της ποσότητας. Ωστόσο, κάτω από τα στρώματα των προσδοκιών και των εξωτερικών ερεθισμάτων, διαμορφώνεται μια λιγότερο κραυγαλέα ανάγκη: η ανάγκη για λιγότερα. Λιγότερο θόρυβο, λιγότερη αβεβαιότητα, λιγότερη πίεση. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η απλότητα δεν προτείνεται ως στέρηση, αλλά ως δυνατότητα.

Η απλότητα ενσαρκώνει έναν τρόπο αντίληψης που αναδεικνύει το ουσιώδες, εστιάζει στο αληθινό και αποκαθιστά τη σύνδεση με την εμπειρία του παρόντος. Είναι η τέχνη του να απομακρύνουμε το περιττό για να ανακαλύψουμε ξανά το αυθεντικό. Στην πράξη, αφορά τον τρόπο που σκεφτόμαστε, τον τρόπο που επικοινωνούμε, τον τρόπο που ζούμε.

Δεν σχετίζεται με την αποποίηση της πολυπλοκότητας του κόσμου, αλλά με την πρόθεση να εστιάσουμε σε αυτό που έχει διάρκεια και σημασία. Ενώ οι εναλλακτικές είναι πολλές και οι συνεχείς μετατοπίσεις της προσοχής μοιάζουν αναπόφευκτες, η απλότητα προσφέρει ένα σταθερό σημείο αναφοράς. Μια αφετηρία για να δούμε καθαρά ποιοι είμαστε και τι επιλέγουμε.

Απλότητα στη σκέψη, τη γλώσσα και τις επιλογές

Η ανθρώπινη σκέψη βασίζεται στη δομή. Όταν οι πληροφορίες παρουσιάζονται με σαφήνεια και συνοχή, γίνονται πιο εύκολα κατανοητές και διατηρούνται στη μνήμη. Η προτίμηση του εγκεφάλου για την απλοποίηση λειτουργεί υποστηρικτικά στην αποτελεσματική λήψη αποφάσεων. Η γλώσσα δείχνει ξεκάθαρα αυτή την τάση. Όσο λιγότερα και πιο στοχευμένα είναι τα λόγια, τόσο πιο άμεση γίνεται η επικοινωνία. Οι λέξεις λειτουργούν σαν φακός που συγκεντρώνει το φως. Όταν εστιάζουν σωστά, φωτίζουν με ακρίβεια το νόημα.

Το ίδιο ισχύει για την παρουσίαση ιδεών και την καθημερινή σκέψη. Μια έννοια που περιγράφεται με σαφήνεια και οικονομία επιτρέπει σε περισσότερους ανθρώπους να την κατανοήσουν και να την εφαρμόσουν. Όσο πιο καθαρή είναι η σκέψη, τόσο πιο αποτελεσματικά μπορούν να εκφραστούν οι ανάγκες, τα συναισθήματα και οι προθέσεις.

Η αφθονία εναλλακτικών παρουσιάζεται συχνά ως ελευθερία. Ωστόσο, πολλές φορές οδηγεί σε δισταγμό και κόπωση. Η αναποφασιστικότητα εντείνεται όταν μπροστά μας ξετυλίγονται συνεχώς νέες πιθανότητες. Η ψυχολογία επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση. Το φαινόμενο της “παράλυσης από την ανάλυση” δείχνει ότι όσο περισσότερες επιλογές έχουμε, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να πάρουμε αποφάσεις και να αισθανθούμε ικανοποίηση.

Η απλότητα στις επιλογές δημιουργεί χώρο. Ένα ημερολόγιο με λιγότερα ραντεβού προσφέρει χρόνο για συγκέντρωση. Μια ντουλάπα με περιορισμένα κομμάτια κάνει την προετοιμασία πιο άμεση. Το λιγότερο ενισχύει τη δυνατότητα να ζούμε με επίκεντρο τα ουσιώδη.

Ο μινιμαλισμός ως στάση ζωής και έκφρασης

Ο μινιμαλισμός αποτελεί φιλοσοφία που αναδεικνύει την ποιότητα έναντι της ποσότητας. Ένα περιβάλλον με καθαρές γραμμές και λειτουργικά αντικείμενα ενισχύει τη συγκέντρωση. Το ίδιο ισχύει και για τον λόγο. Μια ιδέα αποδίδεται πιο αποτελεσματικά όταν συνοδεύεται από σαφή δομή και απλότητα ύφους.

Η απλοποίηση σημαίνει και διάκριση. Όπως ένας αρχιτέκτονας αφαιρεί ό,τι δεν εξυπηρετεί τη λειτουργία, έτσι και ο νους εστιάζει καλύτερα όταν απομακρύνει το περιττό. Η ποιότητα του λίγου βασίζεται στην πρόθεση και στη σαφήνεια του σκοπού. Από τη μουσική του Μπαχ ως τον μινιμαλισμό του 20ού αιώνα, η τέχνη αποδεικνύει πως η αφαίρεση δεν στερεί, αλλά αποκαλύπτει. Η λιτή έκφραση προσφέρει νόημα, αφήνοντας περιθώριο στο βίωμα.

Η δημιουργική έκφραση συχνά αντλεί δύναμη από τον περιορισμό. Ένα μουσικό θέμα με λίγες νότες, Α, η σχέση με τον εαυτό και τους άλλους αποκτά διάρκεια.

Παράλληλα, η κοινωνία αρχίζει να επανεκτιμά την αξία της καθαρής μορφής. Η τάση προς τη βιωσιμότητα, η ανάγκη για λιγότερο στρες, η αναζήτηση ουσιαστικών σχέσεων στρέφουν την προσοχή στην απλότητα ως μέσο ανάσας. Μπορεί η πολιτισμική καθημερινότητα να στρέφεται προς την υπερπληρότητα, όμως είναι σαφές ότι η ποσότητα δεν ταυτίζεται με την ουσία. Σ’ αυτό το σημείο, η απλότητα μετατρέπεται σε εργαλείο επιλογής, που αντί να συσσωρεύει διαλέγει κι αντί να εντυπωσιάζει, εστιάζει. Γιατί το απλό ούτε κουράζει, ούτε αποσπά- απλά φωτίζει.

Η επιλογή του ουσιώδους

Η επιλογή να ζούμε με απλότητα ενισχύει την αυτογνωσία. Μέσα από τη μείωση του θορύβου, αναδεικνύονται οι προτιμήσεις μας και το σημαντικό γίνεται ορατό. Όταν λιγοστεύουν τα περιφερειακά, ενισχύεται η επαφή με το κέντρο. Αυτή η μορφή εστίασης, που απέχει από την απόσυρση ή τον περιορισμό, αποτελεί συνειδητή κατεύθυνση. Προσφέρει σταθερότητα και ρυθμό σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο. Μέσα από αυτή, η ζωή αποκτά σαφήνεια και εσωτερική συνοχή.

Όταν το περιβάλλον, η σκέψη και οι σχέσεις δομούνται με λιγότερα αλλά ουσιαστικότερα στοιχεία, τότε το βίωμα γίνεται βαθύτερο. Το λίγο, όταν επιλέγεται συνειδητά, φωτίζει κι αναδεικνύει το ουσιώδες.

Βιβλιογραφία