Ο τίτλος της Philippa Perry έχει κάτι σχεδόν ύπουλο. Τον διαβάζεις και σκέφτεσαι: «Ωραία, επιτέλους κάποιος θα εξηγήσει τι έκαναν λάθος οι γονείς μου». Ανοίγεις λοιπόν το Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου με μια αθώα διάθεση δικαίωσης — και λίγες σελίδες αργότερα η Perry έχει γυρίσει τον καθρέφτη προς το μέρος σου. Καμία προειδοποίηση. Ούτε καν ένα διακριτικό “πρόσεχε, ακολουθεί αυτογνωσία”.
Γιατί αυτό δεν είναι βιβλίο καταγγελίας των γονιών μας. Είναι ένα βιβλίο για όσα μεταφέρουμε από τη δική μας παιδική ηλικία στις σημερινές μας σχέσεις, συχνά χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Και είτε μεγαλώνουμε παιδιά είτε όχι, η ερώτηση παραμένει ενοχλητικά επίκαιρη: όταν αντιδρούμε έντονα, απαντάμε πράγματι σε αυτό που συμβαίνει τώρα ή σε κάτι παλιότερο που μόλις ξύπνησε μέσα μας;
Advertisment

Η Perry, ψυχοθεραπεύτρια με λόγο άμεσο και καθόλου διδακτικό, μας ζητά να κοιτάξουμε πρώτα τη δική μας ανατροφή. Όχι για να στήσουμε οικογενειακό δικαστήριο στο τραπέζι της Κυριακής, αλλά επειδή η ιστορία μας μπαίνει μαζί μας στο δωμάτιο όταν γινόμαστε γονείς. Η δυσκολία μας να αντέξουμε ένα κλάμα, μια άρνηση ή μια έκρηξη θυμού μπορεί να έχει λιγότερη σχέση με το παιδί μπροστά μας και περισσότερη με όσα επιτρεπόταν —ή απαγορευόταν— να νιώσουμε εμείς.
Αυτό ήταν το πρώτο σημείο όπου το βιβλίο με έκανε να χαμηλώσω ταχύτητα. Η Perry δεν χωρίζει κανέναν σε “καλό” και “κακό” γονιό. Ούτε βάζει ταμπέλες στα παιδιά. Μια συμπεριφορά μπορεί να είναι δύσκολη, ενοχλητική ή απαράδεκτη· αυτό όμως δεν κάνει το παιδί “δύσκολο”, “χειριστικό” ή “κακό”. Η συμπεριφορά είναι επικοινωνία. Η ερώτηση μετακινείται από το «Τι πρόβλημα έχει;» στο «Τι προσπαθεί να μου πει;». Μικρή αλλαγή στη φράση, τεράστια αλλαγή στη σχέση.
Και η σχέση είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής. Δεν θα βρείτε εδώ δέκα βήματα για ύπνο στις οκτώ, επτά τεχνικές για μπρόκολο και πέντε μυστικά ώστε η αποχώρηση από την παιδική χαρά να μη θυμίζει διαπραγμάτευση κορυφής. Η Perry ενδιαφέρεται λιγότερο για το πώς θα κάνουμε το παιδί να υπακούσει και περισσότερο για το τι συμβαίνει ανάμεσά μας όταν δεν το κάνει.
Advertisment
Ιδιαίτερα ανθρώπινη βρήκα την ιδέα της ρήξης και της αποκατάστασης. Η συγγραφέας δεν παριστάνει την αλάνθαστη μητέρα. Παραδέχεται ότι μίλησε απότομα, έχασε την υπομονή της, άφησε τα δικά της συναισθήματα να σκεπάσουν εκείνα του παιδιού της. Η διαφορά δεν βρίσκεται στην τελειότητα, αλλά στην επιστροφή: να αναγνωρίσεις τι συνέβη, να ζητήσεις συγγνώμη και να επανορθώσεις χωρίς εκείνο το ύπουλο «αλλά κι εσύ…» που ακυρώνει ό,τι προηγήθηκε.
Ανακουφιστικό, γιατί καταργεί τον μύθο του μόνιμα ψύχραιμου, πάντοτε διαθέσιμου γονιού που δεν υψώνει ποτέ τη φωνή και θυμάται ανά πάσα στιγμή τη σωστή παιδαγωγική φράση. Αν υπάρχει αυτός ο άνθρωπος, θα ήθελα ειλικρινά να μάθω τι πίνει το πρωί. Η Perry προτείνει κάτι πολύ πιο ρεαλιστικό: θα γίνουν λάθη. Η σχέση δεν καταστρέφεται από μία ρήξη· ενισχύεται όταν μαθαίνουμε να επιστρέφουμε σε αυτήν.
Το ίδιο ουσιαστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τα συναισθήματα. Δεν χρειάζεται να εξαφανίσουμε τη λύπη, τον θυμό, τον φόβο ή τη ζήλια ενός παιδιού. Χρειάζεται να μπορούμε να σταθούμε δίπλα τους χωρίς να τρέχουμε να αποδείξουμε ότι «δεν υπάρχει λόγος». Πολλές φορές, συνειδητοποίησα διαβάζοντας, δεν βιαζόμαστε να σταματήσουμε τη δυσφορία επειδή δεν την αντέχει το παιδί. Βιαζόμαστε επειδή δεν την αντέχουμε εμείς.
Το βιβλίο περνά από τη βρεφική σύνδεση και την επικοινωνία στα όρια, στις καθημερινές συγκρούσεις, στις οικογενειακές αλλαγές και στη σχέση με τα ενήλικα παιδιά. Και επιμένει σε κάτι παρήγορο: δεν είναι ποτέ εντελώς αργά να αναγνωρίσουμε τον ρόλο μας. Δεν μπορούμε να ξαναγράψουμε την παιδική μας ηλικία, μπορούμε όμως να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε με όσα καταλάβαμε.
Μου άρεσε επίσης ότι η ευθύνη δεν παρουσιάζεται ως ενοχή. Η ενοχή σε ακινητοποιεί και συνήθως σε στέλνει να υπερασπιστείς τον εαυτό σου με ένα μικρό εσωτερικό PowerPoint γεμάτο δικαιολογίες. Η ευθύνη, αντίθετα, σου αφήνει χώρο να κινηθείς: να παρατηρήσεις το μοτίβο, να καταλάβεις τι πυροδοτείται και να δοκιμάσεις μια διαφορετική απάντηση. Αυτό κάνει το βιβλίο απαιτητικό χωρίς να γίνεται τιμωρητικό. Δεν σου λέει «έπρεπε να τα ξέρεις». Σου λέει «τώρα που το βλέπεις, μπορείς να επιλέξεις».
Έκλεισα το Το βιβλίο που θα ήθελες να είχαν διαβάσει οι γονείς σου με μια σκέψη που αφορά πολύ περισσότερα από τη γονεϊκότητα. Τα μοτίβα μπορεί να κληρονομούνται, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό να κληροδοτούνται. Στην αρχή εύχεσαι να το είχαν διαβάσει οι γονείς σου. Στο τέλος καταλαβαίνεις γιατί χρειαζόταν να το διαβάσεις εσύ — και γιατί η πιο ώριμη μορφή αγάπης ίσως είναι να επιστρέφεις, να ακούς και να λες, όταν χρειάζεται, ένα καθαρό «έκανα λάθος».
















