Αν ένας άγνωστος σε διανυκτερεύον βενζινάδικο σού πει στις τρεις και είκοσι τα ξημερώματα ότι είσαι κοιμισμένος ενώ στέκεσαι ολοφάνερα μπροστά του, η λογική αντίδραση είναι να πάρεις τον καφέ σου και να φύγεις. Ο Νταν Μίλμαν κάνει το αντίθετο. Μένει. Κι έτσι αρχίζει ένα από εκείνα τα ταξίδια στα οποία ο δρόμος δεν σε πηγαίνει κάπου· σε ξεβολεύει από εκεί που νόμιζες ότι βρισκόσουν.
Ο νεαρός Νταν έχει όλα όσα συνήθως φωτογραφίζουμε ως επιτυχία. Είναι χαρισματικός αθλητής ενόργανης γυμναστικής στο Μπέρκλεϊ, έχει διακρίσεις, φίλους, θαυμασμό και ένα μέλλον που δείχνει καλοφωτισμένο. Μόνο που μέσα του υπάρχει μια επίμονη ανησυχία, ένα κενό που δεν συγκινείται από μετάλλια. Εκεί εμφανίζεται ο παράξενος υπάλληλος του βενζινάδικου, τον οποίο ονομάζει Σωκράτη, και αρχίζει να του αποδομεί με χιούμορ όσα θεωρεί αυτονόητα.
Advertisment
Ο Millman χαρακτηρίζει το βιβλίο “Ο δρόμος του ειρηνικού πολεμιστή” μυθιστορηματική αυτοβιογραφία: ο Σωκράτης υπήρξε, αλλά γεγονότα, διάλογοι και διδάγματα έχουν ανασυντεθεί λογοτεχνικά. Αυτή η ελευθερία κάνει την ιστορία να κινείται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και στο μυθικό. Ο Σωκράτης πότε μοιάζει με σοφό μέντορα, πότε με ενοχλητικά διορατικό φίλο και πότε με εκείνον τον γυμναστή που σε κοιτάζει ενώ τρέμουν τα πόδια σου και λέει, με ύποπτη ηρεμία, «άλλη μία επανάληψη».

Η εκπαίδευση του Νταν δεν έχει πολύ λιβάνι. Περιλαμβάνει καθαριότητα, δουλειά, διατροφή, αναπνοή, άσκηση, πειθαρχία και ατελείωτη εξάσκηση στην προσοχή. Ο Σωκράτης τού ζητά να βγάλει τα σκουπίδια — όχι μόνο εκείνα του βενζινάδικου, αλλά και τον θόρυβο του μυαλού που σχολιάζει ασταμάτητα τα πάντα. Εδώ το βιβλίο γίνεται ενοχλητικά πρακτικό: η πνευματικότητα δεν είναι διακόσμηση για ήσυχα απογεύματα. Φαίνεται στον τρόπο που τρως, κινείσαι, ακούς και κάνεις την πιο ασήμαντη δουλειά.
Και μετά έρχεται το ατύχημα. Μια σύγκρουση με μοτοσικλέτα συνθλίβει το δεξί πόδι του Νταν και μαζί του την εικόνα που είχε χτίσει για το μέλλον. Για έναν αθλητή, το σώμα δεν είναι απλώς εργαλείο· είναι ταυτότητα. Η σκηνή δεν λειτουργεί σαν εύκολο “όλα γίνονται για καλό”. Υπάρχει πόνος, θυμός, φόβος και η σκληρή πιθανότητα ότι η επιστροφή στη γυμναστική δεν θα έρθει ποτέ. Η μαθητεία περνά από τις έξυπνες κουβέντες στο πραγματικό κόστος της αλλαγής.
Advertisment
Αυτό ήταν το σημείο που το βιβλίο με κέρδισε περισσότερο. Είναι εύκολο να μιλάμε για αποδοχή όταν το πρόγραμμα της ημέρας συνεργάζεται. Η δυσκολία αρχίζει όταν η ζωή σκίζει το πρόγραμμα, το κάνει μπαλάκι και το πετά στον κάδο. Ο Νταν πρέπει να ξαναχτίσει το σώμα του, αλλά κυρίως να αποχωριστεί την ιδέα ότι αξίζει μόνο όταν πετυχαίνει. Η δύναμη του πολεμιστή δεν είναι να μην πέφτει· είναι να μένει παρών στην πτώση και να σηκώνεται χωρίς να μετατρέπει τον πόνο σε μόνιμη κατοικία.
Η κεντρική διδασκαλία είναι απλή σε βαθμό ύποπτο: τώρα. Όχι το παρελθόν που αναμασάμε ούτε το μέλλον όπου μεταφέρουμε συνεχώς τη ζωή μας με την υπόσχεση ότι “μόλις τελειώσει αυτό, θα ηρεμήσω”. Ο Σωκράτης επαναφέρει τον μαθητή ξανά και ξανά στο εδώ και τώρα. Και ο Νταν, έπειτα από αρκετές αποτυχίες, καταλαβαίνει ότι δεν υπάρχουν συνηθισμένες στιγμές. Υπάρχουν μόνο στιγμές στις οποίες είμαστε παρόντες και στιγμές που χάνουμε ενώ σκεφτόμαστε κάποια άλλη.
Ορισμένα επεισόδια αγγίζουν το μεταφυσικό και ίσως δυσκολέψουν τον αναγνώστη που προτιμά τα θαύματα να συνοδεύονται από εργαστηριακή αναφορά. Δεν χρειάζεται όμως να τα πάρουμε όλα κυριολεκτικά για να λειτουργήσει η ιστορία. Ο Σωκράτης και ο Νταν είναι και πρόσωπα και σύμβολα: ο ένας δείχνει προς μια δυνατότητα, ο άλλος κουβαλά την αντίσταση, τη φιλοδοξία και την κωμική μας βεβαιότητα ότι έχουμε ήδη καταλάβει.
Η αφήγηση έχει στιγμές που γέρνουν προς το διδακτικό, αλλά το χιούμορ και η αυτοειρωνεία τη σώζουν από τη σοβαροφάνεια. Ο Νταν δεν παρουσιάζεται ως εκλεκτός που καταλαβαίνει τα πάντα με την πρώτη. Γκρινιάζει, αντιστέκεται, ενθουσιάζεται πρόωρα και επιστρέφει στις παλιές του συνήθειες — δηλαδή συμπεριφέρεται σαν κανονικός άνθρωπος που διάβασε δύο σελίδες αυτογνωσίας και για περίπου ένα τέταρτο θεωρεί ότι έλυσε τη ζωή. Αυτή η ατέλεια κάνει τη μαθητεία του πιστευτή και, κυρίως, μας επιτρέπει να αναγνωρίσουμε μέσα της τη δική μας.
Έκλεισα τον «Δρόμο του ειρηνικού πολεμιστή» με την αίσθηση ότι ο τίτλος περιγράφει μια ωραία αντίφαση. Πολεμιστής δεν είναι εδώ ο επιθετικός άνθρωπος, αλλά εκείνος που αντιμετωπίζει τον φόβο, την αυτολύπηση και τον περισπασμό χωρίς να πολεμά τον εαυτό του. Ειρηνικός δεν είναι ο παθητικός, αλλά αυτός που δρα με καθαρότητα. Και ο δρόμος δεν είναι κάποιο μυστικό μονοπάτι στο βουνό. Είναι η καθημερινότητα — το επόμενο βήμα, η επόμενη ανάσα, η στιγμή που συμβαίνει τώρα, όσο εμείς συνήθως κοιτάζουμε αλλού.
















