Παίρνοντας ανάσα: Πόσο δύσκολο μπορεί να είναι κάτι που κάνουμε από τη στιγμή που γεννιόμαστε

Μέχρι να ανοίξω το “Ανάσα“, θεωρούσα την αναπνοή μια από εκείνες τις λειτουργίες που ευτυχώς το σώμα αναλαμβάνει μόνο του. Την καρδιά δεν τη

Μέχρι να ανοίξω το “Ανάσα“, θεωρούσα την αναπνοή μια από εκείνες τις λειτουργίες που ευτυχώς το σώμα αναλαμβάνει μόνο του. Την καρδιά δεν τη ρωτάμε αν θέλει να χτυπήσει, το στομάχι δεν περιμένει οδηγίες για να χωνέψει και οι πνεύμονες κάνουν τη βάρδιά τους χωρίς να ζητούν χειροκρότημα. Τι ακριβώς θα μπορούσε, λοιπόν, να πάει στραβά;

Η σύντομη απάντηση του James Nestor είναι κάπως άβολη: σχεδόν τα πάντα. Όχι επειδή ξεχάσαμε να αναπνέουμε, αλλά επειδή πολλοί από εμάς έχουμε μάθει να το κάνουμε με τρόπο γρήγορο, ρηχό και πρόχειρο. Αναπνέουμε από το στόμα, παίρνουμε περισσότερο αέρα απ’ όσο χρειαζόμαστε, αφήνουμε τη μύτη να λειτουργεί σαν διακοσμητικό εξάρτημα και ύστερα απορούμε γιατί το σώμα μοιάζει να βρίσκεται συνεχώς σε επιφυλακή.

Advertisment

Το πρώτο πράγμα που εκτίμησα στο βιβλίο είναι ότι ο Nestor δεν εμφανίζεται ως φωτισμένος δάσκαλος με λευκά ρούχα και απαντήσεις για όλα. Μπαίνει στην ιστορία ταλαιπωρημένος από επαναλαμβανόμενες πνευμονίες, στρες και μια γενικότερη αίσθηση ότι ο οργανισμός του έχει κολλήσει. Ο γιατρός του προτείνει ένα σεμινάριο αναπνοής. Εκείνος πηγαίνει με τη δυσπιστία ανθρώπου που φοβάται ότι θα χάσει ένα βράδυ καθισμένος οκλαδόν σε ένα παγωμένο δωμάτιο. Περίπου αυτό συμβαίνει, μέχρι που μια ώρα ρυθμικής αναπνοής προκαλεί μια σωματική αντίδραση τόσο έντονη ώστε δεν μπορεί πια να απορρίψει το θέμα ως άλλη μία μόδα ευεξίας.

Από εκεί ξεκινά μια έρευνα που διαρκεί χρόνια. Ο Nestor μιλά με πνευμονολόγους, ορθοδοντικούς, ανθρωπολόγους, αθλητές και ανθρώπους που διατήρησαν ζωντανές παλιές αναπνευστικές πρακτικές. Ταξιδεύει, δοκιμάζει, μετρά και συχνά ταλαιπωρεί οικειοθελώς τον εαυτό του. Αυτή η δημοσιογραφική περιέργεια κρατά το βιβλίο όρθιο ακόμη κι όταν οι λεπτομέρειες γίνονται τεχνικές. Δεν μας ζητά απλώς να πιστέψουμε. Θέλει να δει τι συμβαίνει στο σώμα όταν αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο μπαίνει και βγαίνει ο αέρας.

Το πιο αξέχαστο μέρος είναι το πείραμα στο Στάνφορντ. Ο Nestor και ο Anders Olsson συμφωνούν να περάσουν δέκα ημέρες με τις μύτες τους φραγμένες, αναπνέοντας αποκλειστικά από το στόμα, ενώ οι ερευνητές καταγράφουν τις αντιδράσεις τους. Ακούγεται σαν στοίχημα που έγινε πολύ αργά τη νύχτα και κανείς δεν είχε το θάρρος να ακυρώσει το επόμενο πρωί. Τα αποτελέσματα, όμως, κάθε άλλο παρά αστεία είναι. Η ποιότητα του ύπνου χειροτερεύει, το ροχαλητό και οι διαταραχές της αναπνοής αυξάνονται, η πίεση ανεβαίνει και η καθημερινότητά τους γίνεται αισθητά δυσκολότερη.

Advertisment

Όταν το πείραμα αντιστρέφεται και επιστρέφουν στη ρινική αναπνοή, οι δείκτες βελτιώνονται. Κάπου εδώ άρχισα να παρατηρώ τον εαυτό μου καθώς διάβαζα. Κλειστό στόμα ή ανοιχτό; Η ανάσα κατεβαίνει χαμηλά ή σταματά στο πάνω μέρος του στήθους; Και γιατί, μόλις κάποιος σου πει να προσέξεις την αναπνοή σου, ξαφνικά αναπνέεις σαν ηθοποιός που παριστάνει τον κοιμισμένο;

Η μύτη αναδεικνύεται σε βασική ηρωίδα του βιβλίου. Φιλτράρει, θερμαίνει και υγραίνει τον αέρα, ενώ συμμετέχει σε διαδικασίες που επηρεάζουν την κυκλοφορία και την πρόσληψη οξυγόνου. Ο Nestor επιμένει ότι η αναπνοή από το στόμα δεν είναι μια αθώα εναλλακτική για την καθημερινότητα. Το στόμα είναι χρήσιμο όταν η ένταση το απαιτεί ή όταν η μύτη είναι πραγματικά μπλοκαρισμένη, αλλά δεν σχεδιάστηκε για να κάνει μόνιμα τη δουλειά της.

Το δεύτερο σημείο που ανατρέπει όσα νομίζουμε είναι το περισσότερο. Συνήθως, όταν ακούμε βαθιά ανάσα, γεμίζουμε τους πνεύμονες μέχρι να σηκωθούν οι ώμοι και αισθανόμαστε ιδιαίτερα υπεύθυνοι απέναντι στην υγεία μας. Ο Nestor εξηγεί ότι η υπεραναπνοή μπορεί να διαταράξει την ισορροπία του διοξειδίου του άνθρακα και να δυσκολέψει την αποτελεσματική παράδοση οξυγόνου στους ιστούς. Το ζητούμενο δεν είναι να ρουφάμε αέρα με ενθουσιασμό. Είναι να αναπνέουμε πιο αργά, πιο ήσυχα και, συχνά, λιγότερο.

Αυτή η ιδέα έχει κάτι σχεδόν κωμικό. Ζούμε σε μια εποχή που μας εκπαιδεύει να θέλουμε περισσότερο από όλα: περισσότερη πληροφορία, περισσότερη παραγωγικότητα, περισσότερα βήματα στο κινητό. Και έρχεται ένα βιβλίο τετρακοσίων και πλέον σελίδων για να μας πει ότι, τουλάχιστον στην αναπνοή, η υπερπροσπάθεια μπορεί να είναι μέρος του προβλήματος.

Ένα μεγάλο κομμάτι της έρευνας στρέφεται και στο ανθρώπινο πρόσωπο. Μελετώντας παλιά κρανία και συνομιλώντας με ειδικούς, ο Nestor συνδέει τη σύγχρονη μαλακή, επεξεργασμένη διατροφή με λιγότερη μάσηση, μικρότερες γνάθους και στενότερους αεραγωγούς. Η αφήγηση γίνεται εδώ πιο σύνθετη και σε ορισμένα σημεία πιο αμφιλεγόμενη. Παρ’ όλα αυτά, η βασική παρατήρηση είναι συναρπαστική: ο τρόπος που τρώμε, η θέση της γλώσσας, η στάση του κεφαλιού και η αναπνοή δεν είναι απομονωμένα θέματα. Το σώμα δεν έχει χωρίσει τα τμήματά του σε ανεξάρτητα γραφεία, όσο κι αν εμείς τα επισκεπτόμαστε σε διαφορετικούς ειδικούς.

Το βιβλίο ταξιδεύει επίσης σε πρακτικές όπως η αργή εκπνοή, το κράτημα της αναπνοής, η εναλλασσόμενη ρινική αναπνοή, η μέθοδος Buteyko και πιο έντονες τεχνικές που χρησιμοποιούν την προσωρινή υπεραναπνοή. Ο Nestor δεν τις βάζει όλες στο ίδιο σακί. Ξεχωρίζει τις ήπιες καθημερινές συνήθειες από τις απαιτητικές πρακτικές που χρειάζονται μέτρο, κατάλληλη καθοδήγηση και προσοχή. Το παράρτημα συγκεντρώνει αρκετές τεχνικές, όμως το βιβλίο δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε προσωπικό εργαστήριο αντοχής. Το ότι μια πρακτική υπάρχει σε μια σελίδα δεν σημαίνει ότι πρέπει να εφαρμοστεί αμέσως, παντού και από όλους.

Εδώ βρίσκεται και η ένστασή μου. Ο ενθουσιασμός του Nestor είναι μεταδοτικός και μερικές φορές τρέχει πιο γρήγορα από την επιφύλαξη που θα ήθελα. Περνά από καθιερωμένα ευρήματα σε ιστορικές αφηγήσεις, προσωπικά πειράματα και υποσχόμενες θεωρίες με την ορμή ανθρώπου που μόλις βρήκε ένα χαμένο κλειδί. Ο αναγνώστης χρειάζεται να κρατήσει ανοιχτή και τη δική του κρίση, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ιατρικά προβλήματα, άσθμα, υπνική άπνοια ή καρδιολογικές παθήσεις. Η αναπνοή είναι ισχυρό εργαλείο, αλλά δεν ακυρώνει την ανάγκη για διάγνωση και θεραπεία.

Αυτό, πάντως, δεν μειώνει το βασικό επίτευγμα του βιβλίου. Ο Nestor καταφέρνει να κάνει ορατό κάτι που συμβαίνει περίπου είκοσι πέντε χιλιάδες φορές την ημέρα χωρίς να το προσέχουμε. Μετά από λίγα κεφάλαια, μια ανάσα παύει να είναι απλό φόντο. Αποκτά ρυθμό, διαδρομή και συνέπειες. Αρχίζεις να αντιλαμβάνεσαι πόσο συχνά κρατάς τον αέρα μπροστά σε μια οθόνη, πόσο γρήγορα αναπνέεις όταν αγχώνεσαι και πόσο εύκολα το σώμα μαθαίνει μια κακή συνήθεια επειδή την επανέλαβε αρκετές χιλιάδες φορές.

Έκλεισα το Παίρνοντας ανάσα χωρίς την ψευδαίσθηση ότι βρήκα τη μία τεχνική που λύνει τα πάντα. Ευτυχώς. Τα βιβλία που υπόσχονται να διορθώσουν ολόκληρη τη ζωή πριν από το επόμενο Σαββατοκύριακο συνήθως με κάνουν να αναζητώ την έξοδο κινδύνου.

Κράτησα, όμως, κάτι απλούστερο και πιο χρήσιμο: τη μύτη, την ηρεμία και τον αργό ρυθμό. Την ιδέα ότι η εκπνοή αξίζει λίγο περισσότερο χρόνο. Τη γνώση ότι το σώμα δεν χρειάζεται πάντα εντονότερη προσπάθεια· συχνά χρειάζεται να σταματήσουμε να το πιέζουμε. Και μια μικρή νέα συνήθεια: πού και πού, μέσα στη μέρα, να ελέγχω αν αναπνέω σαν άνθρωπος που βρίσκεται σε κίνδυνο ενώ το μόνο που έχει συμβεί είναι ότι άνοιξε άλλο ένα email.

Ο τίτλος “Ανάσα” ακούγεται αρχικά σαν μεταφορά για ξεκούραση. Στην τελευταία σελίδα έχει γίνει κυριολεξία. Ο αέρας ήταν πάντα εκεί. Το ερώτημα είναι με ποιον τρόπο τον αφήνουμε να περάσει μέσα μας.

Λάβετε καθημερινά τα άρθρα μας στο e-mail σας

Σχετικά θέματα

Συνταγή: Ζεστό και θρεπτικό τσάι με κουρκουμά, τζίντζερ και εσπεριδοειδή
7 πεντανόστιμες και υγιεινές συνταγές για brownies
Συνταγή: Πεντανόστιμο vegan brownie χωρίς ζάχαρη με μόνο 3 υλικά
3 συνταγές για να φτιάξετε υπέροχα σπιτικά pancakes

Πρόσφατα Άρθρα

Εναλλακτική Δράση