Ο Αριστοτέλης ξεκινά την πραγματεία του επισημαίνοντας ότι η στοχοπροσηλωμένη δραστηριότητα είναι πανταχού παρούσα στην ανθρώπινη ζωή. Ως συμπέρασμα καταλήγει στην έννοια ενός μοναδικού στόχου ή σκοπού για όλη την ανθρώπινη ζωή, τον οποίο αποκαλεί «το καλό» ή «το ανθρώπινο καλό».
Ανθρώπινες επιδιωξεις
Advertisment
Κάθε τέχνη και κάθε γνωστικό αντικείμενο, και παρομοίως κάθε πράξη και κάθε επιλογή, φαίνεται πως στοχεύει σε κάποιο καλό. Γι’ αυτόν τον λόγο οι άνθρωποι έχουν ορθώς προτείνει το καλό ως αυτό στο οποίο αποσκοπούν τα πάντα.
Δεδομένου ότι υπάρχουν πολλές διαφορετικές πράξεις, τέχνες και επιστήμες, υπάρχουν επίσης πολλοί στόχοι. Για παράδειγμα, η υγεία είναι ο στόχος της ιατρικής, το πλοίο είναι ο στόχος της ναυπηγικής, η νίκη είναι ο στόχος της στρατηγικής τέχνης
οἰκονομικῆς δὲ πλοῦτος. ὅσαι δ’ εἰσὶ τῶν τοιούτων ὑπὸ μίαν τινὰ δύναμιν, καθάπερ ὑπὸ τὴν ἱππικὴν χαλινοποιικὴ καὶ ὅσαι ἄλλαι τῶν ἱππικῶν ὀργάνων εἰσίν, αὕτη δὲ καὶ πᾶσα πολεμικὴ πρᾶξις ὑπὸ τὴν στρατη-γικήν, κατὰ τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἄλλαι ὑφ’ ἑτέρας· ἐν ἁπάσαις δὲ τὰ τῶν ἀρχιτεκτονικῶν τέλη πάντων ἐστὶν αἱρετώτερα τῶν ὑπ’ αὐτά· τούτων γὰρ χάριν κἀκεῖνα διώκεται. . . .
Advertisment
[1.2] Εἰ δή τι τέλος ἐστὶ τῶν πρακτῶν ὃ δι’ αὑτὸ βουλόμεθα, τἆλλα δὲ διὰ τοῦτο, καὶ μὴ πάντα δι’ ἕτε-ρον αἱρούμεθα (πρόεισι γὰρ οὕτω γ’ εἰς ἄπειρον, ὥστ’ εἶναι κενὴν καὶ ματαίαν τὴν ὄρεξιν), δῆλον ὡς τοῦτ’ ἂν εἴη τἀγαθὸν καὶ τὸ ἄριστον. ἆρ’ οὖν καὶ πρὸς τὸν βίον ἡ γνῶσις αὐτοῦ μεγάλην ἔχει ῥοπήν, καὶ καθάπερ τοξόται σκοπὸν ἔχοντες μᾶλλον ἂν τυγχάνοιμεν τοῦ δέοντος;
και ο πλούτος είναι ο στόχος της οικονομίας ενός νοικοκυριού. Όσες τέτοιου είδους πρακτικές εμπίπτουν σε ένα κοινό εγχείρημα, όπως η κατασκευή χαλινών και άλλου ιππικού εξοπλισμού εμπίπτουν στην ιππευτική τέχνη, και η ίδια η ιππευτική τέχνη, καθώς και άλλες, εμπίπτουν στη στρατηγική τέχνη, και άλλες πρακτικές ομοίως εμπίπτουν σε άλλες πρακτικές – σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι στόχοι των ανώτερων πρακτικών είναι πιο άξιοι επιλογής απ’ ό,τι οι στόχοι των πρακτικών που εμπίπτουν σε αυτές, καθότι οι κατώτερες πρακτικές επιδιώκονται για χάρη των ανώτερων.
Αν λοιπόν οι πράξεις μας έχουν κάποιο στόχο τον οποίο επιθυμούμε λόγω του ίδιου του στόχου, και αν επιθυμούμε και όλα τα άλλα λόγω αυτού του στόχου αντί να επιδιώκουμε το καθετί λόγω κάποιου άλλου πράγματος (μια άπειρη υποτροπή που θα καθιστούσε την επιθυμία κενή και μάταιη), τότε αυτός ο στόχος θα ήταν σαφέστατα το καλό και το άριστο. Η γνώση του θα είχε σίγουρα μεγάλη επίδραση στη ζωή μας, καθώς θα ήμασταν σαν τους τοξότες που έχουν στόχο και θα ήταν πιθανότερο να χτυπήσουμε το κέντρο.
εἰ δ’ οὕτω, πειρατέον τύπῳ γε περιλαβεῖν αὐτὸ τί ποτ’ ἐστὶ καὶ τίνος τῶν ἐπιστημῶν ἢ δυνάμεων. δόξειε δ’ ἂν τῆς κυριωτάτης καὶ μάλιστα ἀρχιτεκτονικῆς. τοιαύτη δ’ ἡ πολιτικὴ φαίνεται· τίνας γὰρ εἶναι χρεὼν τῶν ἐπιστημῶν ἐν ταῖς πόλεσι, καὶ ποίας ἑκάστους μανθάνειν καὶ μέχρι τίνος, αὕτη διατάσσει· ὁρῶμεν δὲ καὶ τὰς ἐντιμοτάτας τῶν δυνάμεων ὑπὸ ταύτην οὔσας, οἷον στρατηγικὴν οἰκονομικὴν ῥητορικήν· χρωμένης δὲ ταύτης ταῖς λοιπαῖς [πρακτικαῖς] τῶν ἐπιστημῶν, ἔτι δὲ νομοθετούσης τί δεῖ πράττειν καὶ τίνων ἀπέχεσθαι, τὸ ταύτης τέλος περιέχοι ἂν τὰ τῶν ἄλλων, ὥστε τοῦτ’ ἂν εἴη τἀνθρώπινον ἀγαθόν. εἰ γὰρ καὶ ταὐτόν ἐστιν ἑνὶ καὶ πόλει, μεῖζόν γε καὶ τελειότερον τὸ τῆς πόλεως φαίνεται καὶ λαβεῖν καὶ σῴζειν· ἀγαπητὸν μὲν γὰρ καὶ ἑνὶ μόνῳ, κάλλιον δὲ καὶ θειότερον ἔθνει καὶ πόλεσιν.
ἡ μὲν οὖν μέθοδος τούτων ἐφίεται, πολιτική τις οὖσα.
Αν όλα αυτά ισχύουν, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να αντιληφθούμε, σε γενικές γραμμές τουλάχιστον, ποιος είναι αυτός ο στόχος και σε ποιο γνωστικό αντικείμενο ή ικανότητα ανήκει. Φαίνεται ότι ανήκει στη βασικότερη και υψηλότερη τέχνη. Η τέχνη της πολιτικής είναι σαφώς αυτού του είδους, δεδομένου ότι καθορίζει ποια γνωστικά αντικείμενα απαιτούνται στις πόλεις, ποιος θα μάθει ποιο αντικείμενο, και σε τι βαθμό. Βλέπουμε πως οι πιο τιμώμενες ικανότητες υπάγονται στην πολιτική: η τέχνη της στρατηγικής, της οικιακής οικονομίας και της ρητορείας. Δεδομένου ότι η πολιτική χρησιμοποιεί όλα τα άλλα αντικείμενα και νομοθετεί τι πρέπει να γίνει και τι όχι, ο στόχος της θα συμπεριλάμβανε τους στόχους των υπόλοιπων τεχνών και άρα θα ήταν το ανθρώπινο καλό. Ακόμα κι αν ισχύει το ίδιο για τα άτομα όπως και σε μια πόλη, η διασφάλιση και προστασία του καλού για μια πόλη είναι ένα ανώτερο και τελειότερο επίτευγμα. Ενώ είναι επιθυμητό για ένα μεμονωμένο πρόσωπο, είναι πιο σπουδαίο και θεϊκό για ένα έθνος και για τις πόλεις.
Αυτοί είναι οι σκοποί της παρούσας έρευνάς μας, η οποία ανήκει στην τέχνη της πολιτικής.
Το απόσπασμα είναι από το βιβλίο Πώς να ευημερήσεις που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα
