Όταν οι influencers μάς μαθαίνουν τι ασθένεια έχουμε

Οι ιστορίες ασθενών στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να προσφέρουν στήριξη, αλλά και να επηρεάζουν τον τρόπο που ερμηνεύουμε τα συμπτώματα και αναζητούμε διάγνωση.

Άνθρωπος χρησιμοποιεί κινητό τηλέφωνο ξαπλωμένος στο κρεβάτι, κατά την πρωινή περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα

Οι προσωπικές ιστορίες ασθενών στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, γνώση και αίσθηση κοινότητας. Μπορούν όμως να επηρεάσουν και τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τα συμπτώματα και αντιλαμβανόμαστε την υγεία μας.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, όταν κάποιος αντιμετώπιζε ένα ανεξήγητο πρόβλημα υγείας, συνήθως στρεφόταν στον γιατρό του, στους ανθρώπους του περιβάλλοντός του ή σε κάποιο βιβλίο ιατρικής ενημέρωσης. Σήμερα, είναι πολύ πιθανό να αναζητήσει απαντήσεις στο TikTok, στο Instagram ή στο Reddit. Εκεί θα βρει ανθρώπους που περιγράφουν με εξαιρετική λεπτομέρεια τα συμπτώματά τους, τις εξετάσεις στις οποίες υποβλήθηκαν, τις δυσκολίες με τους γιατρούς και τις θεραπείες που δοκίμασαν.

Advertisment

Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλοί από αυτούς τους ανθρώπους δεν προσπαθούν να παίξουν τον ρόλο του ειδικού. Μιλούν απλώς για όσα έζησαν. Κι αυτό είναι που κάνει τις αφηγήσεις τους τόσο πειστικές.

Σε άρθρο της στο περιοδικό Psyche, η δημοσιογράφος υγείας Zoe Cunniffe εξετάζει το φαινόμενο των λεγόμενων patient influencers: ανθρώπων που δημιουργούν διαδικτυακές κοινότητες μοιραζόμενοι την προσωπική τους εμπειρία με μια ασθένεια. Η έρευνά της αναδεικνύει μια πλευρά της ψηφιακής κουλτούρας που αξίζει να μας απασχολήσει περισσότερο. Τι συμβαίνει όταν η εμπειρία ενός ασθενούς αρχίζει να λειτουργεί, στα μάτια χιλιάδων άλλων ανθρώπων, ως οδηγός για τη δική τους υγεία;

Η ανακούφιση του να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε μια ξένη ιστορία

Η Cunniffe παρουσιάζει την περίπτωση μιας νεαρής γυναίκας, της Kaysie, η οποία στη διάρκεια των σπουδών της άρχισε να εμφανίζει ζαλάδες, υπνηλία και επεισόδια κατά τα οποία έπεφτε ξαφνικά. Επειδή δεν μπορούσε να εξηγήσει τι της συνέβαινε, άρχισε να αναζητά στο Reddit ανθρώπους με παρόμοια συμπτώματα.

Advertisment

Εκεί διάβασε μαρτυρίες ασθενών με σύνδρομο ορθοστατικής ταχυκαρδίας, γνωστό ως POTS, μια διαταραχή του αυτόνομου νευρικού συστήματος που μπορεί να προκαλεί ζάλη και λιποθυμικά επεισόδια. Οι περιγραφές έμοιαζαν τόσο πολύ με όσα βίωνε, ώστε πείστηκε ότι είχε βρει την εξήγηση.

Δύο χρόνια αργότερα, οι γιατροί διέγνωσαν κάτι διαφορετικό: ναρκοληψία. Τα επεισόδια πτώσης συνδέονταν με καταπληξία, μια ξαφνική απώλεια μυϊκού τόνου που μπορεί να συνοδεύει τη συγκεκριμένη πάθηση.

Η σημασία αυτής της ιστορίας βρίσκεται στην ευκολία με την οποία μπορούμε να ταυτιστούμε με μια διάγνωση όταν κάποιος περιγράφει συμπτώματα παρόμοια με τα δικά μας. Η ταύτιση είναι ανθρώπινη, ιδιαίτερα όταν υπάρχει φόβος, αβεβαιότητα ή η αίσθηση ότι κανείς δεν μας καταλαβαίνει. Η διάγνωση, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο από την αναγνώριση ομοιοτήτων.

Και εδώ εμφανίζεται ένα πρόβλημα που αφορά συνολικά την ιατρική πληροφορία στο διαδίκτυο: μια προσωπική μαρτυρία μπορεί να είναι απολύτως ειλικρινής και ταυτόχρονα ακατάλληλη για να ερμηνεύσουμε τη δική μας κατάσταση.

Γιατί ο αλγόριθμος ευνοεί τις πιο δραματικές ιστορίες

Μία από τις ενδιαφέρουσες πλευρές του άρθρου της Cunniffe αφορά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι πλατφόρμες.

Σε αντίθεση με έναν γιατρό, που καλείται να εξετάσει διαφορετικές πιθανότητες και να αποκλείσει εναλλακτικές εξηγήσεις, ο αλγόριθμος ενός κοινωνικού δικτύου ενδιαφέρεται πρωτίστως για το περιεχόμενο που συγκρατεί την προσοχή μας.

Αν παρακολουθήσουμε αρκετά βίντεο για μια συγκεκριμένη πάθηση, είναι πιθανό να εμφανιστούν ακόμη περισσότερα. Έτσι, μια αρχική υποψία μπορεί σταδιακά να αποκτήσει δυσανάλογα μεγάλη θέση στην καθημερινότητά μας, επειδή το περιβάλλον στο οποίο αναζητούμε πληροφορίες επαναλαμβάνει συνεχώς την ίδια πιθανή εξήγηση.

Αυτό δεν είναι απλώς μια θεωρητική ανησυχία.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2025 στο JMIR Formative Research, η παιδίατρος Lindsey Daon και οι συνεργάτες της ανέλυσαν 279 αναρτήσεις στο Instagram σχετικές με χρόνιες ασθένειες. Το 87% αναφερόταν σε κάποια συγκεκριμένη ιατρική κατάσταση. Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν ότι οι αναρτήσεις που περιλάμβαναν επεμβατικό ιατρικό εξοπλισμό συνδέονταν με σημαντικά μεγαλύτερη απήχηση.

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι οι δημιουργοί σκόπιμα δραματοποιούν την ασθένειά τους. Μας δείχνει, ωστόσο, ποια είδη εικόνων και αφηγήσεων μπορεί να αποκτούν μεγαλύτερη ορατότητα μέσα στο συγκεκριμένο ψηφιακό περιβάλλον.

Όταν το πιο εντυπωσιακό περιστατικό γίνεται το πιο προβεβλημένο, ο αναγνώστης κινδυνεύει να αποκτήσει μια παραμορφωμένη εικόνα για το πώς εξελίσσεται συνήθως μια ασθένεια ή για το πόσο συχνά χρειάζονται συγκεκριμένες θεραπείες.

Μπορεί η παρακολούθηση συμπτωμάτων να επηρεάσει όσα αισθανόμαστε;

Ένα άλλο ερώτημα που θέτει η Cunniffe είναι ακόμη πιο σύνθετο: πόσο μπορεί να επηρεάσει η παρατήρηση της ασθένειας κάποιου άλλου τη δική μας σωματική εμπειρία;

Στο άρθρο της αναφέρεται σε πειραματική μελέτη του 2023 με επικεφαλής τον ερευνητή Winston Tan. Οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν κάποιον άλλον να χρησιμοποιεί ένα σύστημα εικονικής πραγματικότητας πριν το δοκιμάσουν οι ίδιοι. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρόσωπο που παρακολουθούσαν ήταν ηθοποιός που παρουσίαζε συμπτώματα ναυτίας και δυσφορίας.

Όσοι είχαν παρακολουθήσει αυτή τη συμπεριφορά ανέφεραν στη συνέχεια περισσότερα συμπτώματα δυσφορίας κατά τη δική τους εμπειρία εικονικής πραγματικότητας.

Το πείραμα αφορά ένα συγκεκριμένο περιβάλλον και δεν αποδεικνύει ότι οι ασθένειες μεταδίδονται μέσω των κοινωνικών δικτύων. Υποδεικνύει, όμως, ότι οι προσδοκίες μας μπορούν να επηρεάζουν την προσοχή που δίνουμε στις σωματικές αισθήσεις και τον τρόπο που τις βιώνουμε.

Αυτό το φαινόμενο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αμφισβητούμε τη σωματική εμπειρία ενός ασθενούς. Ο άνθρωπος που αισθάνεται πόνο, ζάλη ή εξάντληση χρειάζεται να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα. Το γεγονός ότι η προσοχή και οι προσδοκίες μπορούν να επηρεάσουν ένα σύμπτωμα δεν σημαίνει ότι το σύμπτωμα είναι φανταστικό.

Η πραγματική δυσκολία είναι να διαχωρίσουμε όσα γνωρίζουμε από όσα υποθέτουμε, χωρίς να υποτιμούμε τον άνθρωπο που υποφέρει.

Όταν η προσωπική εμπειρία αποκτά το κύρος της ιατρικής συμβουλής

Υπάρχει ακόμη μία διάσταση, ιδιαίτερα σημαντική για την καθημερινή μας σχέση με τα κοινωνικά δίκτυα.

Ένας άνθρωπος που έχει περάσει χρόνια αναζητώντας διάγνωση μπορεί να γνωρίζει εξαιρετικά καλά τις δυσκολίες της καθημερινότητας με μια συγκεκριμένη πάθηση. Μπορεί να προσφέρει πληροφορίες που σπάνια βρίσκονται σε ένα τυπικό ιατρικό φυλλάδιο: πώς οργανώνει τις μετακινήσεις του, ποιες πρακτικές προσαρμογές τον βοηθούν ή πώς διαχειρίζεται την κοινωνική απομόνωση.

Αυτή η γνώση έχει αξία. Δεν είναι, όμως, η ίδια με την κλινική γνώση.

Η διαφορά γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμη όταν η συζήτηση περνά από την καθημερινότητα στη θεραπεία. Το ότι ένα φάρμακο, μια εξέταση ή μια ιατρική παρέμβαση βοήθησε κάποιον δεν αποτελεί απόδειξη ότι είναι κατάλληλη για κάθε άνθρωπο με παρόμοια συμπτώματα.

Σε ανάλυση που δημοσιεύτηκε στο The BMJ το 2025, ο Raffael Heiss και οι συνεργάτες του επισημαίνουν ότι οι συμβουλές υγείας των influencers ενδέχεται να επηρεάζονται από περιορισμένη ειδική γνώση, εμπορικά συμφέροντα, προσωπικές πεποιθήσεις και οικονομικά κίνητρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε influencer δρα ανεύθυνα. Σημαίνει ότι η σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δημιουργό και ακόλουθο δεν αρκεί για να εγγυηθεί την αξιοπιστία μιας ιατρικής πληροφορίας.

Ίσως εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σημερινής ψηφιακής ενημέρωσης: έχουμε μάθει να εμπιστευόμαστε ανθρώπους επειδή μας φαίνονται οικείοι, την ίδια στιγμή που η οικειότητα δεν αποτελεί επιστημονικό κριτήριο.

Οι κοινότητες των ασθενών καλύπτουν ένα πραγματικό κενό

Θα ήταν άδικο να αντιμετωπίσουμε τους patient influencers αποκλειστικά ως πηγή παραπληροφόρησης.

Η Cunniffe παρουσιάζει, μεταξύ άλλων, την Emily Miller, η οποία άρχισε να μιλά δημόσια για τη ζωή της με long COVID επειδή ένιωθε απομονωμένη από τους συνομηλίκους της. Μέσα από τις αναρτήσεις της βρήκε ανθρώπους που καταλάβαιναν μια καθημερινότητα πολύ διαφορετική από εκείνη των φίλων της.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία, ιδιαίτερα για ανθρώπους με χρόνιες ή λιγότερο αναγνωρισμένες παθήσεις. Μια διαδικτυακή κοινότητα μπορεί να προσφέρει συντροφιά, πρακτικές ιδέες και αναγνώριση μιας εμπειρίας που το κοινωνικό περιβάλλον συχνά δυσκολεύεται να κατανοήσει.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν πρέπει να σταματήσουν οι ασθενείς να μιλούν δημόσια. Είναι πώς θα διατηρήσουμε την αξία αυτής της επικοινωνίας χωρίς να μετατρέπουμε την προσωπική εμπειρία σε ανεπίσημη ιατρική αυθεντία.

Αυτό προϋποθέτει μεγαλύτερη υπευθυνότητα από τους δημιουργούς περιεχομένου, καλύτερη ενημέρωση από τους επαγγελματίες υγείας και μεγαλύτερη προσοχή από τις ίδιες τις πλατφόρμες, των οποίων τα συστήματα προώθησης μπορούν να ενισχύουν τις πιο φορτισμένες αφηγήσεις.

Για τον καθένα μας, υπάρχει ένας χρήσιμος διαχωρισμός: μπορούμε να ακούμε προσεκτικά τι έζησε ένας άλλος άνθρωπος, να αναγνωρίζουμε την εμπειρία του και να μαθαίνουμε από αυτήν, χωρίς να συμπεραίνουμε ότι η ίδια ιστορία εξηγεί και τη δική μας υγεία.

Οι μαρτυρίες μπορούν να μας βοηθούν να διατυπώνουμε καλύτερες ερωτήσεις προς τον γιατρό μας. Είναι πολύ πιο επισφαλές να τις χρησιμοποιούμε για να δίνουμε μόνοι μας τις απαντήσεις.

Λάβετε καθημερινά τα άρθρα μας στο e-mail σας

Σχετικά θέματα

jim-curtis-904x750
lathos epiloges
burnoutatwork
Gregg Braden

Πρόσφατα Άρθρα

Εναλλακτική Δράση