Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουμε ότι έχουμε γύρω μας αρκετούς ανθρώπους. Οικογένεια, φίλους, συναδέλφους, γνωστούς, γείτονες, ανθρώπους με τους οποίους μιλάμε στα κοινωνικά δίκτυα ή συναντάμε στην καθημερινότητά μας. Αυτή η εικόνα δημιουργεί συχνά την αίσθηση ενός μεγάλου κοινωνικού κύκλου.
Η πραγματική ερώτηση όμως εμφανίζεται σε μια δύσκολη στιγμή.
Advertisment
Αν αύριο συμβεί κάτι σοβαρό, ποιον θα καλέσουμε πρώτο;
Η απάντηση σε αυτή την ερώτηση δείχνει κάτι πολύ πιο σημαντικό από τον αριθμό των επαφών μας. Δείχνει την πραγματική αρχιτεκτονική της υποστήριξής μας. Δείχνει ποιοι άνθρωποι βρίσκονται κοντά μας ουσιαστικά, ποιοι μπορούν να βοηθήσουν πρακτικά και ποιες σχέσεις υπάρχουν περισσότερο σε επίπεδο συνήθειας.
Η κοινωνική υποστήριξη έχει μελετηθεί εκτενώς στην ψυχολογία και την κοινωνιολογία. Οι έρευνες δείχνουν ότι οι ανθρώπινες σχέσεις επηρεάζουν την ψυχική ανθεκτικότητα, τη σωματική υγεία, τη διαχείριση του στρες και την αίσθηση ασφάλειας. Η ποιότητα των σχέσεων έχει πρακτική σημασία. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο περνάμε μια κρίση.
Advertisment
Το χρήσιμο ερώτημα λοιπόν είναι απλό:
Έχουμε χτίσει ένα πραγματικό δίκτυο υποστήριξης ή απλώς έχουμε πολλούς ανθρώπους γύρω μας;
Ο στενός κύκλος: οι 3 έως 5 άνθρωποι άμεσης εμπιστοσύνης
Ο ανθρωπολόγος Robin Dunbar έχει περιγράψει την ανθρώπινη κοινωνικότητα ως ένα σύστημα κύκλων. Στον πιο εσωτερικό κύκλο βρίσκονται συνήθως λίγοι άνθρωποι. Εκείνοι με τους οποίους υπάρχει υψηλή εμπιστοσύνη, συναισθηματική εγγύτητα και αίσθηση ασφάλειας.
Αυτός ο κύκλος είναι μικρός για έναν πρακτικό λόγο. Οι βαθιές σχέσεις απαιτούν χρόνο, συνέπεια, κοινή ιστορία και συναισθηματική διαθεσιμότητα. Κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να διατηρεί άπειρες τέτοιες σχέσεις.
Ο στενός κύκλος αποτελείται συνήθως από 3 έως 5 ανθρώπους. Μπορεί να είναι σύντροφος, αδελφός, γονιός, παιδί, φίλος πολλών ετών ή ένας άνθρωπος που έγινε οικογένεια μέσα από την πορεία της ζωής.
Αυτοί οι άνθρωποι έχουν τρία βασικά χαρακτηριστικά:
Πρώτον, μπορούν να ακούσουν χωρίς να χρειάζονται πλήρη εξήγηση κάθε φορά.
Δεύτερον, γνωρίζουν σημαντικά κομμάτια της ιστορίας μας.
Τρίτον, η παρουσία τους μειώνει την αίσθηση απειλής.
Σε μια δύσκολη στιγμή, ο εγκέφαλος αναζητά προβλεψιμότητα. Θέλει να ξέρει ότι απέναντί του υπάρχει κάποιος που μπορεί να κρατήσει την κατάσταση χωρίς πανικό, επίκριση ή βιαστικές συμβουλές. Αυτός είναι ο ρόλος του στενού κύκλου.
Πρακτική άσκηση 1: Γράψτε τα 5 πρώτα ονόματα
Πάρτε ένα χαρτί και γράψτε την εξής ερώτηση:
Αν περνούσα μια σοβαρή δυσκολία αύριο το πρωί, ποιους 5 ανθρώπους θα μπορούσα να καλέσω;
Μη γράψετε ποιοι θα έπρεπε θεωρητικά να είναι εκεί. Γράψτε ποιοι θα ήταν πραγματικά διαθέσιμοι.
Δίπλα σε κάθε όνομα σημειώστε:
- Μπορώ να του μιλήσω ανοιχτά;
- Θα παραμείνει ψύχραιμος;
- Θα σεβαστεί αυτό που θα του εμπιστευτώ;
- Μπορεί να βοηθήσει πρακτικά;
- Μετά την επικοινωνία μαζί του νιώθω πιο σταθερός;
Αυτή η άσκηση δείχνει τον πραγματικό πυρήνα υποστήριξης. Μερικές φορές η εικόνα είναι καθησυχαστική. Άλλες φορές είναι αποκαλυπτική.
Οι 4 μορφές υποστήριξης που χρειαζόμαστε
Ένα συχνό λάθος είναι ότι περιμένουμε από έναν άνθρωπο να καλύψει κάθε ανάγκη μας. Στην πράξη, η υποστήριξη έχει διαφορετικές μορφές.
Η πρώτη είναι η συναισθηματική υποστήριξη. Είναι ο άνθρωπος που μπορεί να ακούσει, να μείνει παρών, να αναγνωρίσει το βίωμα χωρίς να το διορθώσει αμέσως.
Η δεύτερη είναι η πρακτική υποστήριξη. Είναι ο άνθρωπος που μπορεί να βοηθήσει με μετακινήσεις, παιδιά, δουλειές, τηλέφωνα, διαδικαστικά, χρήματα ή καθημερινές ανάγκες.
Η τρίτη είναι η πληροφοριακή υποστήριξη. Είναι ο άνθρωπος που ξέρει πού να απευθυνθείς, ποιον ειδικό να καλέσεις, ποια διαδικασία να ακολουθήσεις.
Η τέταρτη είναι η υποστήριξη καθρέφτη. Είναι ο άνθρωπος που μπορεί να σε βοηθήσει να σκεφτείς καθαρά, να δεις την κατάσταση με τάξη και να ξεχωρίσεις το επείγον από το σημαντικό.
Κάθε μορφή έχει αξία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ζητάμε συναισθηματική στήριξη από κάποιον που μπορεί να προσφέρει μόνο πρακτική βοήθεια ή όταν περιμένουμε πρακτικές λύσεις από έναν άνθρωπο που ξέρει κυρίως να ακούει.
Πρακτική άσκηση 2: Φτιάξτε τον χάρτη υποστήριξης
Χωρίστε ένα χαρτί σε τέσσερις στήλες:
- Συναισθηματική υποστήριξη
- Πρακτική υποστήριξη
- Πληροφοριακή υποστήριξη
- Καθαρή σκέψη και καθοδήγηση
Βάλτε κάτω από κάθε στήλη 2 έως 4 ονόματα.
Αν κάποια στήλη μείνει άδεια, αυτό δείχνει ένα κενό στο δίκτυό σας. Η λύση δεν είναι να πιέσετε έναν άνθρωπο να γίνει κάτι που δεν είναι. Η πιο ώριμη κίνηση είναι να αναγνωρίσετε τι λείπει και να το χτίσετε σταδιακά.
Οι ασθενείς δεσμοί: οι άνθρωποι που βοηθούν διαφορετικά
Ο κοινωνιολόγος Mark Granovetter έδειξε με την κλασική του εργασία για τη δύναμη των ασθενών δεσμών ότι οι λιγότερο στενές σχέσεις μπορούν να έχουν μεγάλη αξία. Οι άνθρωποι που βρίσκονται έξω από τον στενό μας κύκλο συχνά φέρνουν πληροφορίες, ευκαιρίες, λύσεις και πρακτικές συνδέσεις που ο στενός κύκλος δεν έχει.
Στην καθημερινή ζωή αυτό φαίνεται συχνά. Ένας συνάδελφος μπορεί να ξέρει έναν γιατρό. Ένας γείτονας μπορεί να βοηθήσει σε μια πρακτική ανάγκη. Ένας παλιός γνωστός μπορεί να ανοίξει μια επαγγελματική πόρτα. Ένας άνθρωπος από μια κοινότητα μπορεί να προσφέρει εμπειρία που οι φίλοι μας δεν διαθέτουν.
Οι ασθενείς δεσμοί δεν χρειάζεται να έχουν μεγάλη συναισθηματική οικειότητα για να είναι χρήσιμοι. Η αξία τους βρίσκεται συχνά στην πρόσβαση, στην πληροφορία και στη διαθεσιμότητα.
Πρακτική άσκηση 3: Εντοπίστε τους ανθρώπους δεύτερης γραμμής
Γράψτε 10 ανθρώπους που δεν ανήκουν στον στενό σας κύκλο, όμως θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμοι σε συγκεκριμένες συνθήκες.
Δίπλα σε κάθε όνομα σημειώστε μία πιθανή μορφή βοήθειας:
- Ιατρική επαφή
- Επαγγελματική συμβουλή
- Πρακτική εξυπηρέτηση
- Γνώση διαδικασιών
- Φροντίδα παιδιών
- Νομική ή λογιστική πληροφόρηση
- Μετακίνηση
- Σύσταση ειδικού
Αυτός ο χάρτης δεν είναι κυνικός. Είναι ώριμος. Σε μια κρίση, ο άνθρωπος χρειάζεται και αγάπη και πρακτικότητα.
Πότε μια σχέση είναι πραγματικά υποστηρικτική;
Μια σχέση φαίνεται υποστηρικτική όταν όλα είναι ήρεμα. Η πραγματική της ποιότητα φαίνεται όταν υπάρχει πίεση.
Υπάρχουν μερικά καθαρά σημάδια. Ο άλλος απαντά με τρόπο που μειώνει την ένταση. Κρατά εμπιστευτικότητα. Ρωτά τι χρειάζεσαι πριν αρχίσει να συμβουλεύει. Σέβεται τον ρυθμό σου. Μπορεί να πει ότι αυτή τη στιγμή δεν μπορεί να βοηθήσει, χωρίς εξαφάνιση ή ψεύτικες υποσχέσεις. Μετά την επαφή μαζί του έχεις περισσότερη καθαρότητα.
Αντίστοιχα, υπάρχουν και σχέσεις που σε μια κρίση δημιουργούν επιπλέον κόπωση. Ο άνθρωπος που δραματοποιεί. Ο άνθρωπος που σε κρίνει. Ο άνθρωπος που μεταφέρει την ιστορία σου αλλού. Ο άνθρωπος που κάνει τη δυσκολία σου κέντρο της δικής του αγωνίας. Ο άνθρωπος που υπόσχεται πολλά και εμφανίζεται ελάχιστα.
Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων δεν χρειάζεται θυμό. Χρειάζεται ακρίβεια. Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική αντοχή, διαφορετική ωριμότητα και διαφορετικό τρόπο παρουσίας. Το ζητούμενο είναι να ξέρουμε πού μπορούμε να ακουμπήσουμε κάθε ανάγκη.
Πρακτική άσκηση 4: Ορίστε τα επίπεδα πρόσβασης
Γράψτε τρεις κατηγορίες:
- Άνθρωποι για άμεση κρίση
- Άνθρωποι για πρακτική βοήθεια
- Άνθρωποι για απλή κοινωνική επαφή
Αυτή η διάκριση προστατεύει τις σχέσεις. Όταν ξέρουμε τι μπορεί να δώσει κάθε άνθρωπος, σταματάμε να ζητάμε από λάθος πρόσωπα λάθος πράγματα.
Η υποστήριξη χτίζεται πριν τη χρειαστούμε
Το προσωπικό δίκτυο υποστήριξης δεν δημιουργείται τη στιγμή της κρίσης. Δημιουργείται πολύ νωρίτερα, μέσα από μικρές κινήσεις συνέπειας.
Ένα μήνυμα χωρίς λόγο. Μια συνάντηση που κρατιέται στο πρόγραμμα. Μια ειλικρινής ερώτηση. Μια μικρή πρακτική βοήθεια. Μια συγγνώμη όταν χρειάζεται. Μια συζήτηση που δεν μένει μόνο στην επιφάνεια.
Οι σχέσεις που μας στηρίζουν σε δύσκολες στιγμές έχουν συνήθως τροφοδοτηθεί σε ήρεμες περιόδους. Αυτό είναι ίσως το πιο πρακτικό σημείο όλου του θέματος. Αν θέλουμε ανθρώπους παρόντες στη δυσκολία, χρειάζεται να είμαστε κι εμείς παρόντες στη συνηθισμένη ζωή.
Πρακτική άσκηση 5: Η εβδομαδιαία συντήρηση σχέσεων
Κάθε Κυριακή, επιλέξτε 3 ανθρώπους από το δίκτυό σας.
Στείλτε σε έναν ένα ουσιαστικό μήνυμα. Κανονίστε με έναν μια σύντομη συνάντηση ή τηλεφώνημα. Προσφέρετε σε έναν κάτι μικρό και πρακτικό.
Η κοινωνική υποστήριξη δεν χρειάζεται εντυπωσιακές κινήσεις. Χρειάζεται σταθερή φροντίδα.
Τι να πούμε όταν χρειαζόμαστε βοήθεια
Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να ζητήσουν υποστήριξη. Φοβούνται ότι θα ενοχλήσουν, ότι θα φανούν αδύναμοι ή ότι θα εκθέσουν προσωπικά θέματα.
Μια καθαρή διατύπωση βοηθά πολύ.
Μπορείτε να πείτε:
«Περνάω μια δύσκολη περίοδο και χρειάζομαι κάποιον να με ακούσει για 20 λεπτά.»
«Χρειάζομαι πρακτική βοήθεια με κάτι συγκεκριμένο. Μπορείς να με βοηθήσεις σήμερα ή αύριο;»
«Δεν χρειάζομαι συμβουλές αυτή τη στιγμή. Χρειάζομαι να με ακούσεις.»
«Θέλω τη γνώμη σου, επειδή σκέφτεσαι καθαρά σε τέτοιες καταστάσεις.»
«Μπορείς να κρατήσεις αυτό που θα σου πω εμπιστευτικό;»
Η σαφήνεια μειώνει την αμηχανία του άλλου. Όσο πιο συγκεκριμένα ζητάμε βοήθεια, τόσο πιο εύκολα μπορεί κάποιος να ανταποκριθεί.
Ένα προσωπικό δίκτυο υποστήριξης είναι μορφή πρόληψης
Η έρευνα γύρω από τις κοινωνικές σχέσεις δείχνει σταθερά ότι η σύνδεση με άλλους ανθρώπους λειτουργεί προστατευτικά. Οι Cohen και Wills περιέγραψαν την κοινωνική υποστήριξη ως παράγοντα που μπορεί να μειώσει την επίδραση του στρες. Οι House, Landis και Umberson συνέδεσαν τις κοινωνικές σχέσεις με την υγεία. Μεταγενέστερες μετααναλύσεις έδειξαν ότι η ποιότητα και η ύπαρξη κοινωνικών δεσμών συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας.
Με απλά λόγια, οι σχέσεις μας δεν είναι μόνο συναισθηματικό θέμα. Είναι και θέμα υγείας, ανθεκτικότητας και καθημερινής λειτουργικότητας.
Ένας άνθρωπος με υποστηρικτικό δίκτυο δεν σημαίνει ότι θα αποφύγει τις δυσκολίες. Σημαίνει ότι δεν θα χρειαστεί να τις διαχειριστεί μόνο με τις δικές του δυνάμεις.
Η τελική ερώτηση
Κοιτάξτε ξανά τον χάρτη σας.
Ποιοι είναι οι 3 άνθρωποι που θα καλέσετε πρώτοι;
Ποιοι μπορούν να βοηθήσουν πρακτικά;
Ποιοι είναι χρήσιμοι σε δεύτερη γραμμή;
Ποια σχέση χρειάζεται περισσότερη φροντίδα από εσάς;
Ποιο κενό χρειάζεται να καλυφθεί μέσα στους επόμενους μήνες;
Το προσωπικό δίκτυο υποστήριξης δεν είναι λίστα επαφών. Είναι ένα ζωντανό σύστημα ανθρώπων, ρόλων, εμπιστοσύνης και αμοιβαιότητας.
Όταν το γνωρίζουμε καθαρά, η ζωή γίνεται πιο διαχειρίσιμη. Όχι επειδή όλα λύνονται εύκολα. Επειδή ξέρουμε ποιον να καλέσουμε, τι να ζητήσουμε και πού να σταθούμε μέχρι να περάσει η πρώτη ένταση.
